ลิสิสตราตา

ลิสิสตราตา (Lysistrata) หรือในชื่อภาษากรีกว่า Λυσιστράτη เป็นหนึ่งในผลงานที่ทำให้วรรณกรรมและความคิดของกรีกโบราณยังคงส่งผลต่อศตวรรษต่อๆ มา เรื่องราวว่าด้วยกลุ่มสตรีจากเมืองที่ทำสงครามกันได้รวมตัวกันประท้วงด้วยการงดร่วมเพศและเข้ายึดกองทุนสาธารณะ เปลี่ยนจินตนาการตลกขบขันให้กลายเป็นข้อโต้แย้งต่อต้านสงครามที่เฉียบคม

บทละครเรื่องนี้เขียนโดยอริสโตฟานีสในปี 411 ก่อนคริสตกาล ถือเป็นหนึ่งในผลงานต่อต้านสงครามที่เก่าแก่และมีเอกลักษณ์ที่สุด เนื้อเรื่องเกี่ยวกับสตรีในเอเธนส์และสปาร์ตาที่ประกาศประท้วงหยุดกิจกรรมทางเพศเพื่อกดดันให้สามีของพวกเธอยุติสงครามเพโลพอนนีเซียน ลิสิสตราตาถือเป็นหนึ่งในละครตลกเชิงกามารมณ์ (Sex-comedy) เรื่องแรกๆ และมีชื่อเสียงที่สุดที่เคยมีการเขียนมา

ในเอเธนส์ยุคโบราณ ท่ามกลางสงครามเพโลพอนนีเซียน เหล่าสตรีที่นำโดยลิสิสตราตาตัดสินใจที่จะหยุดสงครามและนำสันติภาพกลับคืนมาสู่ดินแดนของตน ในบรรดาสตรีที่มารวมตัวกัน นอกจากลิสิสตราตาแล้ว ยังมีตัวละครเด่นอย่าง เคลโอนิกี ชาวเอเธนส์, เมียร์รีนี หญิงสาวผู้เลอโฉม และแลมปิโต ชาวสปาร์ตา

ลิสิสตราตาเป็นผู้ริเริ่มแนวคิดนี้และแอบเรียกประชุมสตรีชาวเอเธนส์รวมถึงตัวแทนจากเมืองอื่นๆ ในตอนแรกพวกเธอไม่เห็นด้วยกับข้อเสนอที่จะงดกิจกรรมทางเพศจนกว่าผู้ชายจะยอมสงบศึก แต่ในที่สุด แลมปิโตชาวสปาร์ตาผู้เด็ดเดี่ยวก็ยอมรับแผนการ ทำให้คนอื่นๆ คล้อยตามและทำพิธีสาบานตนเหนืออ่างไวน์

ในขณะเดียวกัน แผนขั้นที่สองก็สำเร็จเมื่อกลุ่มสตรีอาวุโสเข้ายึดป้อมอะโครโพลิส ซึ่งเป็นที่เก็บรักษาคลังเงินหลวงที่ใช้สนับสนุนการสงคราม ทำให้เกิดการเผชิญหน้าระหว่างคณะประสานเสียงชายชราที่ถือคบไฟมาข่มขู่ กับคณะประสานเสียงหญิงชราที่ใช้หม้อน้ำสาดใส่จนไฟดับ

เมื่อผู้มีอำนาจฝ่ายบ้านเมือง (พรอว์บูลอส) พยายามส่งทหารเข้าจับกุม ลิสิสตราตาได้ใช้ไหวพริบและการโต้แย้งแสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นที่จะสร้างสันติภาพ แม้ทั้งสองฝ่ายจะเริ่มทนต่อการงดร่วมเพศไม่ไหว แต่ฝ่ายชายเป็นฝ่ายที่ได้รับผลกระทบหนักกว่า จนในที่สุดทูตจากสปาร์ตาและเอเธนส์ต้องขอให้ลิสิสตราตาช่วยเป็นคนกลางในการเจรจา

ลิสิสตราตาใช้ความช่วยเหลือจากเทพีแห่งการคืนดี (Reconciliation) เพื่อตักเตือนชาวเอเธนส์และสปาร์ตาว่าพวกเขามีรากฐานทางศาสนาและวัฒนธรรมร่วมกัน ในที่สุดทั้งสองฝ่ายก็ยอมอ่อนข้อให้แก่กันและสันติภาพก็บังเกิดขึ้น

การอ่านลิสิสตราตาในภาษาดั้งเดิมช่วยให้ผู้อ่านเข้าถึงจังหวะ การโต้แย้ง ภาพพจน์ และการเน้นย้ำทางบทละครที่การแปลอาจตีความได้ไม่ครบถ้วน งานชิ้นนี้ไม่ได้สำคัญเพียงเพราะความเก่าแก่ แต่ยังเป็นจุดอ้างอิงที่มีชีวิตสำหรับนักเขียน นักปรัชญา นักประวัติศาสตร์ คนทำละคร และผู้อ่านที่ต้องเผชิญกับคำถามที่คล้ายคลึงกันในปัจจุบัน