Lysistrata

Lysistrata, hier bewaard als Λυσιστράτη, is een van de werken waardoor de oud-Griekse literatuur en het denken tot latere eeuwen blijven spreken. Vrouwen uit oorlogvoerende steden organiseren een seksstaking en leggen beslag op publieke middelen, waardoor een komische fantasie verandert in een scherp anti-oorlogsbetoog.

Lysistrata is een komedie van Aristophanes, geschreven en opgevoerd in 411 v.Chr. Het wordt beschouwd als een van de oudste en meest kenmerkende anti-oorlogswerken. Het verhaal draait om de seksuele staking die de vrouwen van Athene en Sparta uitroepen, in een poging hun mannen te overtuigen de Peloponnesische Oorlog te beëindigen. Lysistrata is een van de eerste en misschien wel de bekendste 'sekstheaterstukken' die ooit zijn geschreven.

In het oude Athene, tijdens de Peloponnesische Oorlog, besluiten de vrouwen onder leiding van Lysistrata de oorlog te stoppen en de vrede in hun land te herstellen. Onder de verzamelde vrouwen vallen, naast Lysistrata, de Atheense Kleonike, de jonge Myrrhine en de Spartaanse Lampito op.

Het oorspronkelijke idee komt van Lysistrata, die daarom in het geheim alle Atheense vrouwen en vertegenwoordigsters van de andere steden heeft bijeengeroepen. De vrouwen verzamelen zich, maar wanneer zij voorstelt een seksuele onthouding af te kondigen totdat de mannen besluiten de oorlog te beëindigen, zijn ze het er aanvankelijk niet mee eens. Uiteindelijk, na hevige aarzeling, worden ze overtuigd wanneer de Spartaanse Lampito zich vastberaden bij het plan van Lysistrata aansluit. Het besluit wordt bekrachtigd met een eed over wijn.

Op datzelfde moment klinken er kreten van enthousiasme vanaf de Akropolis, een teken dat het tweede deel van Lysistrata's plan is geslaagd. De oudere vrouwen hebben de Akropolis bezet, waar de schatkist met publiek geld staat waarmee de militaire operaties werden gefinancierd.

De bijeenkomst van de vrouwen wordt ontbonden. Op het toneel verschijnt nu het koor, bestaande uit oude mannen, gevolgd door een tweede koor van oude vrouwen. De mannen, woedend over de opstand van de vrouwen, komen aan met potten en brandende fakkels. De vrouwen aan de andere kant dragen kruiken met water. De confrontatie begint. De mannen bedreigen de vrouwen met hun fakkels, maar de vrouwen verslaan hen door hun kruiken over de vuren van de mannen leeg te gieten.

Een oude Proboulos (lid van een commissie van twaalf vooraanstaande burgers, bedoeld voor streng toezicht op de economie) verschijnt op het toneel. Als vertegenwoordiger van de volksvergadering beveelt hij de boogschutters die hem volgen de vrouwen te arresteren. De vrouwen laten dit echter niet toe.

Lysistrata en de Proboulos gaan een woordenstrijd aan, waarbij het vrouwenkoor Lysistrata bijstaat en het mannenkoor de Proboulos. Lysistrata herhaalt tegenover de Proboulos het besluit van de vrouwen om vrede af te dwingen en de Proboulos wordt door de vrouwen verdreven. De onthouding begint voor beide geslachten ondraaglijk te worden. De mannen beginnen de gevolgen echter zeer zwaar te voelen. Hun vrouwen dagen hen, volgens de instructies van Lysistrata, zoveel mogelijk uit zonder uiteindelijk aan hun verlangens toe te geven.

Tegelijkertijd is het plan van de vrouwen ook in Sparta succesvol. Een Spartaanse heraut arriveert en vraagt de Atheners vertegenwoordigers aan te wijzen om vredesonderhandelingen te beginnen. De Spartaanse afgevaardigden en de Atheners doen een beroep op Lysistrata om hen te helpen bij het compromis. Lysistrata slaagt hierin met de hulp van een schoonheid, de gepersonifieerde Verzoening (Diallage).

Lysistrata beschuldigt de Atheners en Spartanen ervan hun gemeenschappelijke religieuze en culturele erfgoed te hebben verraden. De twee delegaties, geabsorbeerd door de schoonheid van de Verzoening, doen wederzijdse concessies en de vrede is verzekerd.

Het benaderen van Lysistrata in de oorspronkelijke taal brengt de lezer dichter bij de keuzes in ritme, argumentatie, beeldspraak en dramatische nadruk die vertalingen onvermijdelijk moeten interpreteren. Het werk is niet alleen belangrijk omdat het oud is: het blijft een levend referentiepunt voor schrijvers, filosofen, historici, theatermakers en lezers die vandaag de dag met soortgelijke vragen worden geconfronteerd.