บัคคาย (The Bacchae)

The Bacchae หรือในชื่อภาษากรีกว่า Βάκχαι เป็นหนึ่งในวรรณกรรมกรีกโบราณที่ยังคงส่งอิทธิพลทางความคิดมาจนถึงปัจจุบัน ไดโอนีซัสเดินทางกลับมายังธีบส์และทำลายล้างผู้ปกครองที่ปฏิเสธเขา ก่อให้เกิดความขัดแย้งที่น่าสะพรึงกลัวระหว่างเหตุผล พิธีกรรม และความคลั่งไคล้

The Bacchae เป็นโศกนาฏกรรมโดยยูริพิดิส เขียนขึ้นในปี 407 ก่อนคริสตกาล ขณะที่กวีพำนักอยู่ที่เมืองเพลลา แคว้นมาซิโดเนีย ในราชสำนักของกษัตริย์อาร์คีลาอุส และกำกับการแสดงโดยบุตรชายหรือหลานชายของเขาในปี 405 ก่อนคริสตกาล ณ กรุงเอเธนส์ โศกนาฏกรรมเรื่องนี้ถูกนำมาแสดงหลังจากที่ยูริพิดิสเสียชีวิตแล้ว (406 ก่อนคริสตกาล) โดยเป็นส่วนหนึ่งของไตรภาค ร่วมกับเรื่อง "Iphigenia in Aulis" และ "Alcmaeon in Corinth" ซึ่งไตรภาคนี้ได้รับรางวัลชนะเลิศ

บทละครเรื่องนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับไดโอนีซัสอย่างแท้จริง โดยเล่าถึงการมาเยือนธีบส์ของไดโอนีซัส ซึ่งทำให้เพนเธียสถูกอาเกฟผู้เป็นมารดาสังหาร เนื่องจากเขาขัดขวางการบูชาเทพเจ้าองค์ใหม่นี้

จากหลักฐานภายในเรื่อง เชื่อกันว่าบทละครนี้เขียนขึ้นเพื่อแสดงในการแข่งขันบทละครที่กษัตริย์มาซิโดเนียจัดขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่เหล่ามิวส์และไดโอนีซัส

ตำนานของเทพเจ้าผู้ต่อต้านแห่งธีบส์นี้เคยถูกนำมาตีความโดยไอสคิลัสในไตรภาคที่มีโศกนาฏกรรมชื่อ Pentheus แต่ไม่มีข้อมูลหลงเหลืออยู่ อริสโตฟานิสแห่งไบแซนเทียมระบุว่ามีเนื้อหาเดียวกับ The Bacchae นอกจากนี้ยังมีไตรภาค Lycurgeia ของไอสคิลัสที่กล่าวถึงการลบหลู่และการลงทัณฑ์กษัตริย์ไลเคอร์กัสแห่งเทรซ ซึ่งเชื่อว่าบางส่วนของ The Bacchae ได้รับอิทธิพลมาจากเรื่องนี้

ฉากของเรื่องอยู่ที่เมืองธีบส์ เมืองของแคดมัสซึ่งชราภาพและมอบอำนาจให้เพนเธียส หลานชายของเขา (บุตรของอาเกฟ) ชื่อของเพนเธียสนั้นเป็นลางบอกเหตุถึงความโศกเศร้า เซเมเล บุตรสาวอีกคนของแคดมัส ได้ให้กำเนิดไดโอนีซัสหลังมีความสัมพันธ์กับซุส แต่เธอถูกสายฟ้าแผดเผาเมื่อซุสปรากฏกายในร่างเทพตามคำขอของเธอ หลังเซเมเลเสียชีวิต พี่น้องสาวของเธอต่างสงสัยในชาติกำเนิดที่เป็นเทพของเด็กคนนั้น ไดโอนีซัสจึงทำให้พวกนางเสียสติและหนีเข้าป่าไปในฐานะเหล่าไมนาด (Bacchae) เพนเธียสเองก็ปฏิเสธการบูชาไดโอนีซัสและไม่เชื่อในชาติกำเนิดเทพของเขา จึงเริ่มสั่งจับกุมสตรีที่คลุ้มคลั่งเหล่านั้น

เรื่องราวเริ่มต้นด้วยบทนำของไดโอนีซัสที่มาถึงธีบส์ในร่างมนุษย์เพื่อบังคับให้เกิดการบูชาเขา หลังจากแนะนำตัวและบอกวัตถุประสงค์แล้ว เขาจึงมุ่งหน้าไปยังภูเขาคิเธรอนเพื่อพบกับเหล่าสตรีแห่งธีบส์ ต่อมาเหล่าไมนาดที่เป็นผู้ติดตามของเขาก็ปรากฏตัวขึ้น ร้องเพลงสรรเสริญและเชิญชวนชาวธีบส์ให้มาบูชาเทพองค์นี้

ในองก์แรก แคดมัสและไทรีเซียสปรากฏตัวในฉากที่แฝงความตลกขบขัน ทั้งคู่ยอมสยบต่อความปรารถนาของไดโอนีซัสและแต่งกายแบบผู้ศรัทธาออกมาร่ายรำแม้จะชรามากแล้ว เพนเธียสมาถึงด้วยความโกรธแค้นต่อพฤติกรรมของเหล่าสตรีและข่าวการมาของคนแปลกหน้า เขาตำหนิไทรีเซียสและยืนยันจะปราบปรามความวุ่นวายนี้ ชายชราทั้งสองพยายามเตือนเขาให้ยอมรับเทพองค์ใหม่และระวังการลงทัณฑ์ แต่เพนเธียสปฏิเสธและสั่งจับกุมคนแปลกหน้า

การเข้าถึง The Bacchae ในภาษาดั้งเดิมช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจจังหวะ การโต้แย้ง ภาพพจน์ และการเน้นอารมณ์ที่การแปลอาจทำตกหล่นไป งานชิ้นนี้ไม่ได้สำคัญเพียงเพราะความเก่าแก่ แต่ยังคงเป็นจุดอ้างอิงที่มีชีวิตสำหรับนักเขียน นักปรัชญา นักประวัติศาสตร์ และผู้อ่านที่ต้องเผชิญกับคำถามที่คล้ายคลึงกันในปัจจุบัน