Bakchai

De Bakchai, hier bewaard als Βάκχαι, is een van de werken waardoor de klassieke Griekse literatuur en gedachten blijven spreken tot latere eeuwen. Dionysus keert terug naar Thebe en vernietigt de heerser die hem loochent, wat leidt tot een angstaanjagend conflict tussen rede, ritueel en extase.

De Bakchai is een tragedie van Euripides. Het werd geschreven in 407 v.Chr., toen de dichter in Pella in Macedonië verbleef aan het hof van koning Archelaus, en werd geregisseerd door zijn zoon of kleinzoon in 405 v.Chr. in Athene. Deze tragedie werd opgevoerd na de dood van de maker, Euripides (406 v.Chr.). Het maakte deel uit van een trilogie, samen met de werken "Ifigeneia in Aulis" and "Alkmaion in Korinthe" (waarvan slechts enkele regels bewaard zijn gebleven). Deze trilogie won de eerste prijs.

Het werk Bakchai heeft een authentiek Dionysisch thema, wat betekent dat het de komst van Bacchus (Dionysus) naar Thebe beschrijft, waarbij Pentheus wordt gedood door zijn moeder Agave omdat hij zich verzette tegen de verering van de nieuwe god.

Sommigen geloven, op basis van interne bewijzen en verwijzingen, dat het werk werd geschreven om te worden opgevoerd bij dramatische wedstrijden die door de Macedonische koning werden georganiseerd ter ere van de Muzen en Dionysus.

De mythe van de Thebaanse godenbestrijder werd ook behandeld door Aeschylus in een tetralogie die een tragedie bevatte met de titel Pentheus. Over dit drama weten we niets. Aristofanes van Byzantium vermeldt dat het hetzelfde thema had als de Bakchai. Een andere tetralogie van Aeschylus, de Lykurgeia, behandelde de goddeloosheid en straf van de koning van Thracië, Lykurgus. Sommigen geloven dat bepaalde motieven in de Bakchai de Lykurgeia kopiëren.

De handeling speelt zich af in Thebe, de stad van Kadmos, die inmiddels oud is en de macht heeft overgedragen aan de zoon van zijn dochter Agave, Pentheus, wiens naam rouw voorspelt. Een andere dochter van Kadmos, Semele, had Dionysus gebaard na haar vereniging met Zeus, maar werd gedood door zijn bliksem toen hij in zijn goddelijke majesteit aan haar verscheen om aan haar verzoek te voldoen. Na de dood van Semele trokken de andere dochters van Kadmos de goddelijke afkomst van het kind van hun zus in twijfel, en daarom liet Dionysus hen krankzinnig de bergen in trekken, waar ze zich gedroegen als Mainaden (Bakchai). De verering van Dionysus wordt nu ook geweigerd door Pentheus, die eveneens niet gelooft in de goddelijke afkomst van het kind van Semele en begonnen is de ontspoorde vrouwen te arresteren.

Het werk begint met Dionysus in de Proloog (v. 1-63) die aankomt in het onrustige Thebe, voor het paleis van Pentheus, vermomd als een jonge sterveling om zijn verering op te leggen. Nadat hij zichzelf heeft voorgesteld en het doel van zijn aanwezigheid in de stad heeft beschreven, vertrekt hij naar de Kithairon om de vrouwen van Thebe te ontmoeten. In de Parodos (v. 64-169) komen zijn volgelingen, de Mainaden, de orchestra binnen, terwijl ze de god bezingen en Thebe oproepen zich over te geven aan zijn verering.

In de Eerste Episode (v. 170-369) verschijnen Kadmos en de ziener Tiresias in een komische scène, onderworpen aan de wil van Dionysus en gekleed in bacchische kledij, dansend ondanks hun leeftijd. Pentheus ziet hen met verbazing; hij komt woedend aan vanwege de losbandigheid van de vrouwen en is op de hoogte van de aanwezigheid van een vreemdeling die hen corrumpeert. Hij beschuldigt Tiresias van de situatie in de stad en verklaart vastbesloten te zijn om de excessen op elke mogelijke manier de kop in te drukken. De twee oude mannen sporen hem echter aan om de nieuwe god te accepteren en waarschuwen hem voor de straf die hem wacht vanwege zijn goddeloosheid. Pentheus verwerpt hun advies, bespot hen, geeft bevel de vreemdeling te arresteren en vertrekt. In het Eerste Stasimon (v. 370-432) bekritiseren de Mainaden de godslasterlijke woorden van Pentheus en voorspellen ze het onheil dat hem van de goden wacht.

Het benaderen van de Bakchai in de oorspronkelijke taal brengt de lezer dichter bij keuzes in ritme, argumentatie, beeldspraak en dramatische nadruk die vertalingen onvermijdelijk moeten interpreteren. Het werk is niet alleen belangrijk omdat het oud is: het blijft een levend referentiepunt voor schrijvers, filosofen, historici, theatermakers en lezers die vandaag de dag met soortgelijke vragen worden geconfronteerd.