À rebours

À rebours wordt in deze collectie gepresenteerd als een klassieker over verlangen, status en sociale presentatie. Aan de hand van salons, provinciale ambities, privévertrekken en het schitterende stadsleven stelt het boek de vraag hoe romantiek een strategie wordt en hoe verfijning wreedheid kan verbergen.

À rebours (Franse uitspraak: [a ʁəbuʁ]; vertaald als Tegen de keer of Op de tast) is een roman uit 1884 van de Franse schrijver Joris-Karl Huysmans. Het verhaal draait om één personage: hertog Jean des Esseintes, een excentrieke, teruggetrokken en ziekelijke estheet. Als laatste telg van een aristocratische familie verafschuwt Des Esseintes de negentiende-eeuwse burgermaatschappij en probeert hij zich terug te trekken in een ideale artistieke wereld van zijn eigen creatie. Het relaas is bijna volledig een catalogus van de esthetische smaak van de neurotische Des Esseintes, zijn overpeinzingen over literatuur, schilderkunst en religie, en hyper-esthetische zintuiglijke ervaringen.

À rebours bevat veel thema's die geassocieerd werden met de symbolistische esthetiek. Hiermee brak het met het naturalisme en werd het hèt voorbeeld van 'decadente' literatuur, wat werken als Oscar Wilde's The Picture of Dorian Gray (1890) inspireerde. In zijn voorwoord bij de uitgave van 1903 schreef Huysmans dat hij het idee had om een man uit te beelden die 'omhoog zweeft in dromen, toevlucht zoekt in illusies van extravagante fantasie, alleen leeft, ver van zijn eeuw, te midden van herinneringen aan aangenamere tijden, aan minder banale omgevingen ... elk hoofdstuk werd het sublimaat van een specialisme, de verfijning van een andere kunst; het werd gecondenseerd tot een essentie van juwelen, parfums, religieuze en wereldlijke literatuur, van profane muziek en gregoriaans.'

À rebours markeerde een keerpunt in de carrière van Huysmans. Zijn vroege werken waren naturalistisch van stijl en vormden realistische weergaven van de sleur en ellende van het leven van de arbeidersklasse en de lagere middenklasse in Parijs. Tegen het begin van de jaren 1880 beschouwde Huysmans deze benadering van fictie echter als een doodlopende weg. Zoals hij schreef in zijn voorwoord bij de heruitgave van À rebours in 1903:

Het was de hoogtijdagen van het naturalisme, maar deze school, die de onschatbare dienst had moeten bewijzen ons echte personages in nauwkeurig beschreven omgevingen te geven, was blijven steken in dezelfde oude thema's en trad water. Het liet — althans in theorie — nauwelijks uitzonderingen op de regel toe; zo beperkte het zich tot het uitbeelden van het gewone bestaan en worstelde het, onder het voorwendsel trouw aan het leven te zijn, om personages te creëren die zo dicht mogelijk bij de gemiddelde mens stonden.

Binnen het thema van decadente steden, salons en gevaarlijke liefde, toont À rebours de genoegens en gevaren van een wereld waar smaak, geld, reputatie en verlangen voortdurend van masker wisselen.