Theogonie

Theogonie, hier bewaard als Θεογονία, is een van de werken waardoor de oude Griekse literatuur and het denken tot op de dag van vandaag blijven spreken. Hesiodos ordent de geboorten en strijd van de goden vanaf Chaos tot Zeus, en biedt daarmee een fundamentele kaart van de Griekse goddelijke genealogie.

De Theogonie is een episch gedicht van Hesiodos dat, in tegenstelling tot de kosmogonieën van andere oosterse volkeren, de oorsprong beschrijft van de goden uit de Griekse mythologie zoals zij werden geboren en gevormd in de menselijke perceptie na vroege waarnemingen van de aarde (Gaia), de rivieren, de uitgestrekte zee, de heldere sterren en de brede hemel boven alles. Men vermoedt dat het geschreven is na de Homerische epen, die als bron voor het werk dienden, waarbij de totstandkoming theoretisch tussen 1000 en 700 v.Chr. wordt geschat. De Theogonie van Hesiodos is een zeer belangrijke bron voor de oude Griekse mythologie en vermeldt vrijwel alle ideale godheden die door de oude Grieken werden gerespecteerd en geëerd.

Het gedicht bestaat uit 1022 hexameters en begint bij de eerste generatie goden: Chaos en Gaia, gaat verder met Uranus, de Titanen en eindigt bij de goden van de Olympus en hun heerschappij.

De Theogonie van Hesiodos is een uitgebreide synthese van een enorm scala aan lokale Griekse tradities over de goden. Het werk is opgezet als een vertelling over hoe de goden ontstonden en zo een vroege morele en wettige orde creëerden zonder wetgeving.

Nadat Hesiodos de Muzen heeft bedankt voor de inspiratie die zij hem gaven, legt hij uit dat spontaan de Chaos verscheen, die de eerste goddelijke Drie-eenheid baarde: Gaia (Aarde), als het concept van materie; Tartaros, als het concept van tijd en dood; en Eros, als het concept van creatie. Vervolgens kwamen uit Chaos Erebus en Nyx voort. Uit de vereniging van Nyx en Erebus werden Aether en Hemera (Dag) geboren. Gaia baarde door parthenogenese Uranus (Hemel), de Ourea (Gebergten) en Pontos (Zee).

Uranus paarde met Gaia en zo werden de 12 Titanen geboren: Oceanus, Coeus, Crius, Hyperion, Iapetus, Theia, Rhea, Themis, Mnemosyne, Phoebe, Tethys en Kronos; 3 Cyclopen: Brontes, Steropes en Arges; en ten slotte 3 Hecatoncheiren: Briareus, Cottus en Gyges.

Toen Kronos de geslachtsdelen van Uranus afsneed, vielen er bloeddruppels op de aarde en zo ontstonden de Erinyen, de Giganten en de Melische nimfen. Vervolgens wierp hij de geslachtsdelen in de zee en uit het schuim werd Aphrodite geboren. Ondertussen baarde Nyx in haar eentje Moros, de Dromen, het Lot (Heimarmene), Eris, Momos, Philotes, Geras (Ouderdom), Thanatos (Dood), de Moirae, Nemesis, de Hesperiden, Hypnos, Oizys en Apate. Eris trad in de voetsporen van haar moeder en baarde Ponos (Pijn), de Gevechten, de Twisten, Moord, Strijd, Leugens, Meningsverschillen, Limos (Honger), Ziekte, Eden, Verhalen, Ongehoorzaamheid en Ruïne. Gaia trouwde met Pontos en baarde Phorcys, Ceto, Nereus en Thaumas. Phorcys en Ceto paarden en baarden de Graiae en de 3 Gorgonen (Stheno, Euryale en Medusa). Medusa en Poseidon verwekten Pegasus en Chrysaor, die samen met Kallirrhoë Geryon verwekte. Nereus baarde samen met Doris 50 nimfen, de Nereïden. Thaumas baarde samen met Elektra Iris (de regenboog) en de Harpijen. Gaia baarde met Tartaros Typhon, die samen met Echidna Orthrus (de hond van Geryon), de Chimaera, de Hydra en Cerberus verwekte. Orthrus en de Chimaera baarden de Sfinx en de Nemeïsche leeuw (die door Hera werd grootgebracht). Oceanus en Tethys baarden 3.000 rivieren en 3.000 Oceaniden. Theia en Hyperion baarden Helios (Zon), Selene (Maan) en Eos (Dageraad). Crius en Eurybia baarden Astraeus, Pallas en Perses. Pallas en de Oceanide Styx baarden de 4 Winden en de Sterren. Iapetus en Clymene baarden Menoetius, Atlas, Epimetheus en Prometheus.

Het bestuderen van de Theogonie in de oorspronkelijke taal brengt de lezer dichter bij de keuzes in ritme, argumentatie, beeldspraak en dramatische nadruk die vertalingen onvermijdelijk moeten interpreteren. Het werk is niet alleen belangrijk omdat het oud is: het blijft een levend referentiepunt voor schrijvers, filosofen, historici, theatermakers en lezers die vandaag de dag met soortgelijke vragen worden geconfronteerd.