Antigone

Antigone, hier bewaard als Ἀντιγόνη, is een van de werken waardoor de oudgriekse literatuur en gedachte tot latere eeuwen blijven spreken. Antigone's besluit om haar broer te begraven zet het geweten en de heilige plicht af tegen het gezag van de staat.

Antigone is een klassieke tragedie van Sophocles die waarschijnlijk voor het eerst werd opgevoerd tijdens de Grote Dionysia van 441 v.Chr. Het thema is afgeleid van de Thebaanse cyclus, waaruit Sophocles ook materiaal putte voor twee andere tragedies, Oedipus Rex en Oedipus in Colonus. De fictieve gebeurtenissen in Antigone vinden chronologisch later plaats dan die in de Oedipus-tragedies, maar Antigone werd eerder geschreven. Het thema is de poging van Antigone om haar overleden broer Polynices te begraven, tegen het bevel van Creon, de koning van Thebe, in. Hiermee stelt zij de eer van de goden en de liefde voor haar broer boven de wetten van Creon. Antigone is de tweede oudste bewaarde tragedie van Sophocles, na Ajax.

Antigone was een van de vier kinderen van Oedipus en Iocaste, de koningin van Thebe, zonder dat hij wist dat zij zijn natuurlijke moeder was. Hun andere kinderen waren Ismene, Eteocles en Polynices. Oedipus had zijn zonen vervloekt om ruzie te maken over de verdeling van hun erfenis en elkaar te doden, omdat zij zijn bevelen hadden overtreden.

Toen Oedipus de waarheid over zijn afkomst ontdekte, ging hij in ballingschap en de twee broers spraken af om Thebe om het jaar afwisselend te regeren. Na het eerste jaar weigerde Eteocles de troon over te dragen aan Polynices. Deze laatste verliet Thebe en ging naar Argos, waar hij trouwde met de dochter van koning Adrastus en een expeditie tegen Thebe organiseerde. De expeditie mislukte, maar beide broers sneuvelden in een duel met elkaar. Creon, de broer van Iocaste, nam de troon over en beval dat het lichaam van Polynices onbegraven moest blijven omdat hij zijn vaderland had verraden.

De proloog van de tragedie speelt zich af bij het aanbreken van de dag na de beëindiging van het beleg. Creon heeft al het bevel gegeven dat Polynices als verrader niet begraven mag worden, op straffe van steniging. Voor het paleis verschijnen Antigone en haar zus Ismene. Antigone kondigt haar besluit aan om Polynices te begraven, volgens de ongeschreven goddelijke wetten die voorschrijven dat geen enkel lichaam onbegraven mag blijven zonder lijkplechtigheden. Ismene weigert mee te werken uit angst voor de macht van Creon en slaagt er niet in Antigone op andere gedachten te brengen. Na hun emotionele gesprek volgt de opkomst van het koor, bestaande uit de oudsten van Thebe, die de overwinning op de vijanden bezingen. Vervolgens arriveert Creon en kondigt de nieuwe waarden aan volgens welke hij de stad wil besturen, evenals zijn besluit over het niet begraven van Polynices.

In de volgende scène komt onverwacht een van de wachters van het lijk binnen en kondigt aan dat op onbekende wijze een symbolische begrafenis heeft plaatsgevonden, waarbij de dode bedekt is met een dunne laag aarde. Creon beveelt de wachter om de overtreder te vinden en de episode eindigt met een koorlied dat de onbegrensde macht van de mens prijst, maar ook wijst op de zwakte tegenover goddelijke machten en de onvermijdelijke aard om tegen de wetten van goden en mensen in te gaan. In de tweede episode keert de wachter terug naar het toneel met Antigone, die werd gearresteerd bij een nieuwe poging tot begraving. Er volgt een felle confrontatie tussen Antigone en Creon, waarna ook Ismene ten tonele verschijnt, die door de koning wordt beschuldigd van medeplichtigheid. Hoewel ze niet betrokken was, ontkent Ismene de beschuldigingen niet en besluit Creon hen beiden te straffen. In het tweede stasimon beklaagt het koor het lot van het huis van Labdacus, waarvan de vervloekingen nu ook de jongere generatie treffen.

Het benaderen van Antigone in de oorspronkelijke taal brengt de lezer dichter bij de keuzes in ritme, argumentatie, beeldspraak en dramatische nadruk die vertalingen onvermijdelijk moeten interpreteren. Het werk is niet alleen belangrijk omdat het oud is: het blijft een levend referentiepunt voor schrijvers, filosofen, historici, theatermakers en lezers die vandaag de dag met soortgelijke vragen worden geconfronteerd.