Azul…

Được xuất bản tại Valparaíso vào năm 1888, Azul… không chỉ mở đầu cho sự nghiệp văn chương của Rubén Darío mà còn thay đổi mãi mãi âm hưởng của tiếng Tây Ban Nha. Cuốn sách xuất hiện vào thời điểm văn học Tây Ban Nha vẫn đang mắc kẹt giữa chủ nghĩa thực tế và chủ nghĩa phong tục, và đột nhiên một tác phẩm tràn ngập hình ảnh thiên nga, những khu vườn Pháp, thần thoại cổ điển, những nhịp điệu mới và một sự nhạy cảm hoàn toàn khác biệt bùng nổ. Octavio Paz sau này đã nói: "Với Rubén Darío, thơ ca hiện đại bằng tiếng Tây Ban Nha bắt đầu".

Ban đầu, Azul… được đón nhận với sự bối rối. Sự pha trộn giữa các truyện ngắn bằng văn xuôi và các bài thơ dường như quá mang âm hưởng Pháp, quá tinh tế và quá xa lạ đối với truyền thống văn học Tây Ban Nha cuối thế kỷ XIX. Juan Valera, mặc dù chỉ trích "tâm lý Pháp hóa" của Darío, nhưng cuối cùng đã công nhận ông là "một nhà văn văn xuôi và một nhà thơ tài năng". Những lá thư đó được đăng trên tờ báo El Imparcial cuối cùng đã trở thành sự công nhận quốc tế cho Darío và chủ nghĩa tân thời (Modernismo).

Nhiều năm sau, chính tác giả đã giải thích rằng Azul… là "một cuốn sách mang phong cách Parnasse, và do đó, mang tính Pháp". Trong các trang sách của ông, lần đầu tiên xuất hiện trong tiếng Tây Ban Nha thể loại truyện ngắn kiểu Paris, nhịp điệu Alexander được hiện đại hóa, tính nhạc biểu tượng và một sự gợi cảm ngôn từ mới chịu ảnh hưởng của Victor Hugo, Théophile Gautier và Paul Verlaine. Nhưng Darío không chỉ đơn thuần bắt chước Pháp: ông đã chuyển hóa những ảnh hưởng đó thành một ngôn ngữ mới, có khả năng biến tiếng Tây Ban Nha thành một nhạc cụ.

Màu xanh lam (azul), được chọn làm biểu tượng của sự mộng mơ và nghệ thuật, cuối cùng đã trở thành biểu tượng của cả một thế hệ. Darío giải thích rằng đối với ông, đó là "màu của sự mộng mơ, màu của nghệ thuật, một màu sắc mang tính Hy Lạp và Homer". Kể từ đó, màu xanh của chủ nghĩa tân thời gắn liền với khát vọng thoát khỏi sự tầm thường của giai cấp tư sản để hướng tới một vũ trụ gợi cảm, quý tộc và đầy thi vị hơn.

Cấu trúc của cuốn sách đã tiết lộ tầm vóc thẩm mỹ của Darío. Trong các truyện ngắn như "Vị vua tư sản", nhà thơ hiện lên bị sỉ nhục bởi một xã hội vật chất không có khả năng thấu hiểu nghệ thuật. Trong "Nàng tiên cá" hay "Tấm màn của nữ hoàng Mab", sự ngoại lai gợi cảm xuất hiện, điều sẽ định nghĩa cho chủ nghĩa tân thời. Và trong các bài thơ của phần "Năm trữ tình", các mùa trong năm biến thành những trạng thái của tâm hồn thông qua một tính nhạc chưa từng có trong tiếng Tây Ban Nha.

Azul… sau đó đã trở thành một tác phẩm nền tảng cho toàn bộ thơ ca Tây Ban Nha thế kỷ XX. Antonio Machado, Juan Ramón Jiménez, Valle-Inclán, Leopoldo Lugones và Pablo Neruda đều lớn lên dưới ảnh hưởng của nó. Ngay cả các thế hệ sau này, như những người theo chủ nghĩa siêu thực Mỹ Latinh và nhóm "Novísimos" của Tây Ban Nha, vẫn tiếp tục coi Darío là nhà cách mạng vĩ đại của ngôn ngữ thơ ca.

Federico García Lorca, dù chỉ ra những sự thái quá về mặt trang trí, đã viết về Darío: "Thị hiếu tồi tệ đầy mê hoặc của ông ấy đã lấp đầy tính nhân văn trong nhiều câu thơ của ông". Pablo Neruda thì trực tiếp hơn: "Rubén Darío là người giải phóng". Octavio Paz định nghĩa ông là "người sáng lập". Và Pedro Salinas khẳng định rằng sự xuất hiện của Azul… tương đương với "một cuộc cách mạng âm thanh" trong tiếng Tây Ban Nha.

Mặc dù Azul… không có nhiều bản chuyển thể điện ảnh như các tác phẩm kinh điển khác, nhưng ảnh hưởng về thị giác và thẩm mỹ của nó xuyên suốt phần lớn trí tưởng tượng của chủ nghĩa tân thời Mỹ Latinh. Hình tượng thiên nga, những khu vườn suy tàn, công chúa, nhân mã và đá cẩm thạch mạ vàng đã truyền cảm hứng cho các hình minh họa, tạp chí văn học, các phong trào nghệ thuật và thậm chí là thẩm mỹ thị giác của nhiều nhà thơ sau này. Cuốn sách không chỉ thay đổi thơ ca: nó đã thay đổi chính khái niệm về cái đẹp trong tiếng Tây Ban Nha.