อาคิวจดจาร (อาคิวเจิ้งจ้วน)

อาคิวจดจาร (The True Story of Ah Q) เขียนขึ้นโดย หลู่ซิ่น ระหว่างปี 1921 ถึง 1922 โดยตีพิมพ์เป็นตอนๆ ในหนังสือพิมพ์ Morning Post Supplement ของปักกิ่ง ถือเป็นนวนิยายขนาดกลางเพียงเรื่องเดียวของเขา และเป็นหนึ่งในผลงานที่มีอิทธิพลลึกซึ้งที่สุดในประวัติศาสตร์วรรณกรรมจีนสมัยใหม่ นวนิยายเรื่องนี้มีฉากหลังเป็นชนบทในแถบเจียงหนานช่วงก่อนและหลังการปฏิวัติซินไฮ่ โดยนำเสนอผ่านตัวละคร 'อาคิว' เกษตรกรรับจ้างผู้ยากไร้ที่มีบุคลิกทั้งน่าขันและน่าเวทนา เพื่อตีแผ่รากเหง้าความเลวร้ายของมนุษย์ เช่น ความขี้ขลาด การหลอกตัวเอง การรังแกผู้อ่อนแอแต่สยบยอมต่อผู้มีอำนาจ ความบ้าคลั่งในเกียรติยศ และความภูมิใจในตนเองที่ผิดเพี้ยน ทุกครั้งที่อาคิวถูกเหยียดหยาม เขามักจะใช้ 'วิธีเอาชนะทางจิตวิญญาณ' เพื่อปลอบใจตัวเอง โดยเปลี่ยนความอัปยศให้กลายเป็นชัยชนะในจินตนาการ ทัศนคติที่ดูเหมือนตลกขบขันแต่สมจริงอย่างยิ่งนี้ได้กลายเป็นคำจำกัดความของการหลอกตัวเองในโลกภาษาจีนที่เรียกว่า 'จิตวิญญาณแบบอาคิว' ซึ่งยังคงใช้กันอยู่ในภาษาประจำวันจนถึงปัจจุบัน หลู่ซิ่นยอมรับว่าหนังสือเล่มนี้ 'ไม่ได้มีจุดประสงค์เพื่อความตลกหรือความเวทนา' แต่ต้องการ 'เขียนถึงจิตวิญญาณของคนในชาติสมัยใหม่' การวิพากษ์ตนเองอย่างเจ็บปวดนี้เป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้ผลงานเรื่องนี้ก้าวข้ามการเป็นเพียงเรื่องสั้นเสียดสีไปสู่การเป็นอุปมานิทัศน์ของชาติ โรแม็ง โรล็อง นักเขียนผู้ยิ่งใหญ่ชาวฝรั่งเศส เคยกล่าวหลังจากอ่านจบว่า 'ผลงานสัจนิยมเชิงเสียดสีนี้มีความเป็นสากล ในช่วงปฏิวัติฝรั่งเศสก็เคยมีอาคิวขยับกายอยู่ ผมจะไม่มีวันลืมใบหน้าอันทุกข์ระทมของอาคิวเลย' ในขณะที่เหมาเจ๋อตงได้หยิบยกภาพลักษณ์ของอาคิวมาอ้างถึงหลายครั้ง โดยในปี 1937 เขาชี้ให้เห็นว่ามีคนจีนจำนวนไม่น้อยที่ใช้ชีวิตด้วยจิตวิญญาณแบบอาคิว และคิดว่าตนเองชนะอยู่เสมอ ต่อมาเขายังเปรียบเทียบอาคิวในการประชุมพรรคคอมมิชชันเพื่อเตือนสติเกี่ยวกับการไม่เป็น 'ฝรั่งปลอม' จิตวิญญาณของนวนิยายเรื่องนี้ยังแผ่ขยายไปสู่จอเงินและเวทีละคร ในปี 1958 ฮ่องกงได้ดัดแปลงเป็นภาพยนตร์นำแสดงโดย กวนซัน ซึ่งทำให้เขากลายเป็นนักแสดงฮ่องกงคนแรกที่ได้รับรางวัลในเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติ และในปี 1981 เพื่อรำลึกถึงวาระครบรอบ 100 ปีชาตกาลของหลู่ซิ่น เซี่ยงไฮ้ฟิล์มสตูดิโอได้นำมาสร้างเป็นภาพยนตร์อีกครั้ง นำแสดงโดย เหยียนซุ่นไค ซึ่งนอกจากจะเป็นภาพยนตร์จีนเรื่องแรกที่เข้าชิงรางวัลสายหลักในเทศกาลภาพยนตร์คานส์แล้ว เหยียนซุ่นไคยังได้รับรางวัลนักแสดงนำชายยอดเยี่ยมจากหลายเทศกาลภาพยนตร์ตลกนานาชาติอีกด้วย อย่างไรก็ตาม ในช่วงบั้นปลายชีวิต หลู่ซิ่นยังคงรำพึงว่า 'เจตนารมณ์ดั้งเดิมของอาคิวจดจาร ผมได้ตามดูบทวิจารณ์ต่างๆ แล้วรู้สึกว่ามีคนเข้าใจน้อยมาก' จะเห็นได้ว่าเบื้องหลังผลงานที่ดูเหมือนตลกขบขันนี้ ซ่อนไว้ด้วยการตั้งคำถามอันลึกซึ้งต่อจิตวิญญาณของชาติและธรรมชาติของการปฏิวัติ ซึ่งหนักอึ้งกว่าเสียงหัวเราะที่ปรากฏอยู่ภายนอกมากนัก