Hou Hanshu (Boek van de Latere Han)

De Hou Hanshu (Boek van de Latere Han) is een historisch werk in de biografische stijl (jizhuanti) dat de geschiedenis beslaat van de Oostelijke Han-dynastie (25 – 220 n.Chr.). Het behoort tot de 'Vier Vroege Historiën' van de klassieke Chinese 'Vierentwintig Historiën' (naast de Shiji, de Hanshu en de Sanguo Zhi). Het werd geschreven door Fan Ye (398 – 445 n.Chr.), een vooraanstaand historicus en literator uit de Liu Song-dynastie tijdens de Zuidelijke Dynastieën.

Dit geschiedwerk staat bekend om zijn 'schitterende literaire stijl en diepgaande structuur' en neemt een zeer hoge positie in binnen de Chinese historiografie.

1. Achtergrond en bronnen

De Hou Hanshu werd niet uit het niets gecreëerd door Fan Ye. Vóór hem bestonden er al diverse werken over de Oostelijke Han.

• Een meesterwerk uit politieke frustratie: In 432 n.Chr. werd Fan Ye gedegradeerd tot gouverneur van Xuancheng vanwege ongepast gedrag tijdens een begrafenis. Gefrustreerd door zijn politieke isolement besloot hij 'leerlingen te verzamelen en oude archieven uit te putten'. Hij begon de verspreide en complexe bronnen over de Oostelijke Han drastisch te herschrijven.
• Belangrijkste bronnen: De basis was de Dongguan Hanji, het officiële geschiedwerk van de Oostelijke Han. Daarnaast integreerde hij de 'Acht Boeken van de Latere Han', de Hou Hanji van Yuan Hong en de Sanguo Zhi van Chen Shou. Fan Ye selecteerde het beste uit deze werken, waardoor zijn versie uiteindelijk de standaard werd en de andere versies grotendeels verloren gingen.

2. Structuur en de evolutie van de 'Verhandelingen'

De huidige Hou Hanshu telt 120 delen (juan), bestaande uit tien annalen (12 delen), tachtig biografieën (88 delen) en acht verhandelingen (30 delen). Dit was echter niet de oorspronkelijke vorm van Fan Ye's werk:

• De tragedie van Fan Ye's origineel: Fan Ye was van plan een werk te schrijven van dezelfde omvang als de Hanshu. Echter, in 445 n.Chr. werd hij geëxecuteerd wegens betrokkenheid bij een complot tegen de keizer. Volgens de overlevering gaf hij zijn concepten voor de 'Verhandelingen' (over sterrenkunde, geografie, etc.) aan zijn vriend Xie Yan. Uit angst voor vervolging verbrandde Xie Yan deze manuscripten. Hierdoor bevatte Fan Ye's eigen werk oorspronkelijk alleen de Annalen en Biografieën.
• Aanvulling door Liu Zhao en Sima Biao: Tijdens de Liang-dynastie voegde de geleerde Liu Zhao acht verhandelingen uit de Xu Hanshu van Sima Biao (uit de Jin-dynastie) toe aan het werk van Fan Ye.
• Definitieve vorm in de Noordelijke Song: In 1022 dacht de minister Sun Shi ten onrechte dat deze 30 delen door Liu Zhao zelf waren geschreven om Fan Ye aan te vullen. Hij verzocht de keizer om ze officieel samen te voegen. Zo ontstond de huidige 120-delige versie.

3. Belangrijke innovaties in structuur

Fan Ye toonde grote creativiteit en volgde niet blindelings de voorbeelden van de Shiji of Hanshu:

• Eerste 'Annalen van Keizerinnen': Omdat de Oostelijke Han veel machtige keizerin-regentes kende, verving Fan Ye de traditionele 'Biografieën van de familie van de echtgenote' door de 'Annalen van Keizerinnen'. Dit is uniek binnen de Vierentwintig Historiën en benadrukt de invloed van vrouwen op de politiek.
• Nieuwe categorieën biografieën: Hij voegde zeven specifieke categorieën toe, waaronder:
  • Biografieën van Gevangengenomen Partijleden: Over oprechte ambtenaren die vochten tegen corrupte eunuchen.
  • Biografieën van Eunuchen: Over de groep die aan het eind van de dynastie het land in chaos stortte.
  • Biografieën van Literatoren: Speciaal voor schrijvers, wat de toenmalige waardering voor de literaire stijl (pianwen) weerspiegelt.
  • Biografieën van de Deugdzamen, Magiërs en Hermieten: Over kluizenaars en bijzondere figuren.
  • Biografieën van Exemplarische Vrouwen: De eerste keer dat gewone vrouwen (zoals Ban Zhao en Cai Yan) een officiële plek kregen in de geschiedschrijving.
• Groepsbiografieën: Fan Ye voegde personen met vergelijkbare daden of karakters samen in één biografie, wat ruimte bespaarde en sociale trends verduidelijkte.

4. Ideologische kenmerken van Fan Ye

Fan Ye was niet alleen een historicus, maar ook een vooruitstrevende atheïst, wat leidde tot een rationele en kritische toon:

• Kritiek op boeddhisme en bijgeloof: Hij bekritiseerde fel de boeddhistische leer van de 'onsterfelijkheid van de ziel' en reïncarnatie, die hij absurd vond. Ook keizerlijke steun voor het boeddhisme bespotte hij.
• Verzet tegen het lot en voorspellingen: Hij had een hekel aan 'Chanwei' (het voorspellen van geluk of ongeluk via tekens). Hij nam wetenschappelijke argumenten van Zhang Heng tegen dergelijke praktijken op in zijn werk.

5. Literaire prestaties en de 'Commentaren'

De Hou Hanshu is literair gezien een van de beste geschiedwerken. Fan Ye was een meester in het proza, met een beknopte doch gedetailleerde stijl.

Het hoogtepunt zijn de 'Lunzan' (historische commentaren) aan het einde van elke biografie. Fan Ye schreef dat zijn doel was om door middel van deze commentaren de successen en mislukkingen van een tijdperk te beoordelen. Zijn oordelen waren scherp en zijn stijl was vurig en krachtig.

6. Waardering door de eeuwen heen

Historici en literatoren prijzen het werk unaniem:

• Liu Zhiji (Tang-dynastie): prees Fan Ye's vakmanschap in het selecteren en redigeren van bronnen.
• Li Ciming (Qing-dynastie): stelde dat Fan Ye's vermogen om hoofdzaken van bijzaken te scheiden en zijn scherpe oordeel dat van Sima Qian en Ban Gu overtrof.
• Zhang Taiyan: noemde het na de Shiji en Hanshu het belangrijkste werk.

Samenvattend is de Hou Hanshu niet alleen een autoriteit op het gebied van de opkomst en ondergang van de Oostelijke Han, maar ook een meesterwerk van klassiek proza. Het blijft een schitterend monument in de Chinese historiografie.