Người bệnh tưởng

Người bệnh tưởng (Le Malade imaginaire) là tác phẩm cuối cùng của Molière, được trình diễn lần đầu tiên vào năm 1673 tại Nhà hát Palais-Royal ở Paris. Vở hài kịch-vũ kịch này kết hợp giữa kịch nghệ, âm nhạc và vũ đạo nhờ sự hợp tác của nhà soạn nhạc Marc-Antoine Charpentier. Ngày nay, nó được coi là một trong những vở hài kịch vĩ đại nhất của văn học Pháp và là đỉnh cao trong thiên tài hài hước của Molière.

Vở kịch kể về câu chuyện của Argan, một điền chủ mắc chứng ám ảnh bệnh tật (hypocondriaque) luôn lo lắng quá mức cho sức khỏe của mình. Tin rằng mình luôn đau ốm, ông dành phần lớn thời gian để tham vấn bác sĩ và thực hiện những phương pháp điều trị lố bịch. Nỗi sợ cái chết của ông lớn đến mức ông muốn gả con gái mình là Angélique cho Thomas Diafoirus, con trai của một bác sĩ, để có một bác sĩ trong gia đình. Nhưng Angélique lại yêu một người đàn ông khác tên là Cléante. Trong khi đó, Béline, người vợ thứ hai của Argan, giả vờ chăm sóc ông nhưng thực chất chỉ chờ đợi thừa kế tài sản. Trước sự mù quáng của chủ nhà, cô hầu gái Toinette và người em trai của Argan là Béralde đã cố gắng giúp ông mở mắt thông qua những mưu mẹo và những màn dàn dựng hài hước.

Thông qua cốt truyện này, Molière đã phát triển một sự châm biếm gay gắt đối với y học thế kỷ XVII. Các bác sĩ hiện lên như những kẻ hợm hĩnh, máy móc và không có khả năng thực sự thấu hiểu bệnh nhân. Họ nói thứ tiếng Latinh khó hiểu, lặp lại những chẩn đoán ngớ ngẩn và áp dụng các phương thuốc nực cười như thụt rửa hay trích máu. Phân đoạn nổi tiếng khi Toinette cải trang thành bác sĩ và đáp lại mọi triệu chứng của Argan bằng câu "Do phổi!" đã tóm gọn hoàn hảo sự chỉ trích đối với một nền y học dựa trên uy quyền và thói quen hơn là khoa học.

Nhưng vở kịch không chỉ giới hạn ở việc châm biếm y học. Nó còn khám phá những chủ đề phổ quát như nỗi sợ cái chết, sự nhẹ dạ cả tin của con người, sự giả dối, tiền bạc và các mối quan hệ gia đình. Argan trở thành tù nhân trong nỗi ám ảnh của chính mình đến mức không còn phân biệt được ai là người chân thành và ai là kẻ lợi dụng mình. Các bác sĩ khai thác nỗi sợ của ông, Béline thao túng tình cảm của ông, và sự mù quáng của ông đe dọa hạnh phúc của chính con gái mình. Như thường thấy trong kịch Molière, những người trẻ tuổi đang yêu phải đấu tranh chống lại quyền lực phi lý của một người cha bị thống trị bởi một ý tưởng cố chấp.

Yếu tố hài hước chiếm vị trí trung tâm trong tác phẩm. Molière sử dụng hài kịch tính cách thông qua sự ám ảnh bệnh tật của Argan, hài kịch lặp lại với những bài diễn văn máy móc của các bác sĩ, hài kịch ngôn ngữ nhờ tiếng Latinh kỳ quái và những cách diễn đạt cường điệu, cũng như hài kịch tình huống với các màn cải trang, nhầm lẫn và lừa dối. Buổi lễ cuối cùng nơi Argan trở thành bác sĩ trong một nghi lễ giả tạo lố lăng đại diện cho một trong những đỉnh cao của kịch nghệ hài hước Molière: ranh giới giữa sự thật và sân khấu hoàn toàn biến mất, biến chính y học thành một màn trình diễn nực cười.

Tác phẩm này cũng mang một chiều kích bi kịch đặc biệt, vì Molière đã lâm bệnh nặng khi đang thủ vai Argan. Vào ngày 17 tháng 2 năm 1673, sau một buổi biểu diễn Người bệnh tưởng, ông đã bị đột quỵ và qua đời vài giờ sau đó. Sự trùng hợp giữa tác giả đang đau đớn và nhân vật bị ám ảnh bởi bệnh tật đã ghi dấu ấn sâu đậm trong lịch sử sân khấu Pháp và góp phần tạo nên huyền thoại về Molière.