Wahlverwandtschaften

Wahlverwandtschaften wordt in deze collectie gepresenteerd als een klassieker over verlangen, status en sociale prestaties. Rondom salons, provinciale ambities, privékamers en het schitterende stadsleven stelt het boek de vraag hoe romantiek een strategie wordt en hoe verfijning wreedheid kan verbergen.

Wahlverwandtschaften (Duits: Die Wahlverwandtschaften), ook wel vertaald als Affiniteiten, is de derde roman van Johann Wolfgang von Goethe, gepubliceerd in 1809. Het boek speelt zich af rond de stad Weimar en vertelt het verhaal van Eduard en Charlotte, een aristocratisch echtpaar dat geniet van een idyllisch maar enigszins alledaags leven op een afgelegen landgoed; hoewel het voor beiden het tweede huwelijk is, verslechtert hun relatie nadat ze Eduards vriend kapitein Otto en Charlottes weesnichtje Ottilie uitnodigen om bij hen in hun landhuis te komen wonen. De uitnodiging aan Ottilie en de kapitein wordt beschreven als een "experiment", wat het ook daadwerkelijk is. Het huis en de omliggende tuinen worden beschreven als "een chemische retort waarin de menselijke elementen worden samengebracht zodat de lezer de resulterende reactie kan observeren." Als in een chemische reactie ervaart elk van de echtgenoten een sterke nieuwe aantrekkingskracht, die wordt beantwoord: Charlotte, die de rede vertegenwoordigt, tot de verstandige en energieke kapitein Otto; de impulsieve en gepassioneerde Eduard tot de adolescente en charmante Ottilie. Het conflict tussen hartstocht en rede leidt tot chaos en uiteindelijk tot een tragisch einde.

De roman combineert elementen van het Weimar-classicisme, zoals de opzet van het plot als een wetenschappelijke parabel, met een tegengestelde neiging naar de Romantiek. De term 'keuzeverwantschappen' was oorspronkelijk een wetenschappelijke term uit de chemie, ooit veel gebruikt door wetenschappers als Robert Boyle, Isaac Newton en Antoine Lavoisier, eerst om exotherme chemische reacties te beschrijven en later om te verwijzen naar chemische reacties waarbij het ene ion het andere zou verdringen. Goethe paste dit inzicht uit de fysica-chemie toe als metafoor voor menselijke passies die zogenaamd door dergelijke wetten van chemische affiniteit worden beheerst of gereguleerd, en onderzocht of de wetten van de chemie de instelling van het huwelijk, evenals andere menselijke sociale relaties, op de een of andere manier ondermijnen of juist in stand houden. Vrijwillige onthechting komt ook om de hoek kijken, een thema dat terugkeert in zijn vierde roman, Wilhelm Meisters Wanderjahre, oder Die Entsagenden (Wilhelm Meisters reizende jaren, of de onthechtenden).

Na de dood van hun respectievelijke eerste echtgenoten konden Eduard en zijn jeugdliefde Charlotte trouwen. Het aristocratische echtpaar leeft teruggetrokken op het landgoed van Eduard, waar Eduard zich overgeeft aan zijn hobby: het aanleggen van de tuin. De relatie tussen de twee is er eerder een van vertrouwdheid dan van passie. De contemplatieve saamhorigheid wordt onderbroken wanneer er — na de aanvankelijke twijfels van Charlotte — twee gasten in het huishouden worden opgenomen: Eduards vriend kapitein Otto, die zich in penibele omstandigheden bevindt, en Charlottes nichtje Ottilie, beroofd van zowel ouders als geld.

Wilhelm von Kaulbachs illustratie van Goethes Wahlverwandtschaften: Ottilie met de zoon van Charlotte

In het thema van de decadente stad, salons en gevaarlijke liefde, toont Wahlverwandtschaften de genoegens en gevaren van een wereld waar smaak, geld, reputatie en verlangen voortdurend van masker wisselen.