Ik ben een kat

Natsume Soseki's debuutroman *Ik ben een kat*, in 1905 gepubliceerd in het tijdschrift *Hototogisu*, begint met de beroemde zin: "Ik ben een kat. Een naam heb ik nog niet." Vanuit het perspectief van een naamloze kat die in het huis van de leraar Engels Kushami Chinno woont, observeert hij de woorden en daden van de 'vrijgestelde intellectuelen' zoals Meitei, Kangetsu, Tofu en Dokusen. Hij bespot de dwaasheid, het komische karakter en de lelijkheid van de mensheid op een scherpe, maar ergens charmante wijze. Oorspronkelijk bedoeld als een eenmalig kort verhaal om te worden voorgelezen bij de 'Sankai'-groep van Takahama Kyoshi, werd het werk zo goed ontvangen dat het werd voortgezet als een serie van elf hoofdstukken. Het succes was zo groot dat het *Hototogisu* transformeerde van een eenvoudig haiku-tijdschrift tot een toonaangevend literair blad.

Het verhaal heeft nauwelijks een plot en wordt geplaatst in de traditie van de 'digressieve literatuur' van de vroegmoderne Europese schrijvers zoals Sterne (*Tristram Shandy*) en Swift. De kritiek op het materialisme, de holle discussies van intellectuelen en de verhandelingen over het huwelijk en vrouwen, verteld door de ogen van de kat, resulteren in een cultuurkritiek waarin Soseki's diepe pessimisme en gevoel voor humor op unieke wijze samenkomen. In werkelijkheid was een naamloze zwarte kat die voor het schrijven bij de familie Natsume was komen aanlopen het model. Toen deze kat in 1908 stierf, stuurde Soseki zelfs 'overlijdensberichten' naar vrienden en beschreef hij diens einde in het essay 'Het graf van de kat'.

De sporen die dit werk in de Japanse cultuur heeft achtergelaten zijn onmetelijk. Direct na publicatie verschenen parodieën zoals *Ik ben een rat* en *Ik ben een leerling*, en zelfs de jonge Yukio Mishima schreef een parodie getiteld *Ik ben een mier*. Naast verfilmingen in 1936 en 1975, zorgde de NHK-dramaserie uit 1963 voor veel opspraak met een sterrencast waarin Hisaya Morishige de rol van Kushami speelde en Kiyoshi Atsumi de stem van de kat vertolkte. In 1982 werd er ook een anime geproduceerd, waardoor het werk generaties lang geliefd bleef. Critici merkten op dat 'Soseki zijn visie de vrije loop liet vanuit een onbevangen positie'. De schrijfstijl, waarin haiku-esthetiek en Engels-literaire humor versmelten, behoudt een ongeëvenaarde originaliteit binnen de moderne Japanse literatuur.