Địa ngục biến

Được đăng dài kỳ trên tờ 'Osaka Mainichi Shimbun' và 'Tokyo Nichinichi Shimbun' vào năm 1918, 'Địa ngục biến' của Akutagawa Ryunosuke dựa trên câu chuyện 'Họa sư Yoshihide vui mừng khi thấy nhà mình cháy' trong 'Uji Shui Monogatari'. Đây là một kiệt tác đại diện cho giai đoạn giữa của Akutagawa, lột tả đến tận cùng sự xung đột giữa nghệ thuật và nhân luân. Yoshihide, một họa sư tài năng vô song nhưng bị mọi người xa lánh, được lệnh của Đại nhân vẽ bức bình phong Địa ngục biến. Ông thú nhận rằng mình không thể vẽ được cảnh một cung nữ quằn quại chết trong cỗ xe bò đang bốc cháy. Cuối cùng, khi tận mắt chứng kiến cảnh cỗ xe chở chính con gái mình bị phóng hỏa, gương mặt Yoshihide hiện lên không phải là sự tuyệt vọng, mà là một 'ánh hào quang không lời nào tả xiết'. Khoảnh khắc kinh hoàng sẵn sàng hy sinh mọi thứ vì nghệ thuật này đã được đánh giá cao ngay từ khi mới ra mắt, như một tấm gương phản chiếu chủ nghĩa duy mỹ của chính Akutagawa.

Sức mạnh toả ra từ tác phẩm này vẫn không ngừng thu hút các nhà sáng tạo qua mọi thời đại. Năm 1953, Mishima Yukio đã chuyển thể tác phẩm thành kịch Kabuki thể loại Takemoto gồm một hồi hai cảnh, công diễn lần đầu tại Kabukiza với sự góp mặt của Nakamura Utaemon và Nakamura Kanzaburo. Mishima chia sẻ rằng ông đã nỗ lực tái hiện văn phong Joruri đến mức 'suýt bị thiếu máu não', nhưng ông vẫn dốc sức cho công việc này vì đây là kịch bản Kabuki đầu tiên ông tự nguyện thực hiện. Năm 1969, tác phẩm được Toho chuyển thể thành phim với Nakadai Tatsuya đóng chính và Nakamura Kinnosuke đồng diễn. Phần âm nhạc do con trai thứ ba của Akutagawa là Yasushi đảm nhiệm, tạo nên một mối lương duyên kỳ lạ nối liền hai thế hệ cha con.

Chủ đề 'người họa sư khao khát cả mạng sống của con gái vì nghệ thuật' mà Akutagawa khắc họa không đơn thuần là một câu chuyện kinh dị, mà đã được đọc như một câu chuyện ngụ ngôn chất vấn về nghiệp chướng của người sáng tạo. Kết cục Yoshihide tự kết liễu đời mình vào đêm sau khi hoàn thành bức bình phong đã lặng lẽ chỉ ra nghịch lý rằng cuộc sống của tác giả bị thiêu rụi để đổi lấy một nghệ thuật hoàn mỹ; cấu trúc này sau đó thường được đem ra so sánh với chính cuộc đời của Akutagawa. Năm 2007, một phần bản thảo viết tay từng được cho là đã bị hủy bỏ đã được tìm thấy tại thành phố Kurashiki, tỉnh Okayama, cùng với bản thảo của tác phẩm dang dở 'Jashumon', một lần nữa cho thấy sự quan tâm sâu sắc của công chúng đối với tác phẩm này.