Jigokuhen (Helscherm)

Ryunosuke Akutagawa's 'Jigokuhen' (Helscherm), in 1918 als feuilleton gepubliceerd in de 'Osaka Mainichi Shimbun' en 'Tokyo Nichinichi Shimbun', is een meesterwerk uit zijn middenperiode. Gebaseerd op het verhaal 'Hoe de boeddhistische schilder Yoshihide zich verheugde bij het zien branden van zijn huis' uit de 'Uji Shui Monogatari', verkent het tot het uiterste het conflict tussen kunst en menselijkheid. Yoshihide, een begenadigd schilder die door iedereen wordt gemeden, krijgt van de Grote Heer de opdracht om een kamerscherm van de hel te schilderen. Hij geeft aan dat hij de aanblik van een hofdame die sterft in een brandende ossenkar niet kan schilderen zonder het gezien te hebben. Uiteindelijk is hij getuige van hoe de kar met zijn eigen dochter erin in brand wordt gestoken, maar op zijn gezicht verschijnt geen wanhoop, maar een 'onbeschrijfelijke glans'. Dit angstaanjagende moment, waarin geen enkel offer te groot is voor de kunst, wordt sinds de publicatie geprezen als een spiegel van Akutagawa's eigen estheticisme.

De kracht van dit werk blijft makers door de eeuwen heen boeien. In 1953 bewerkte Yukio Mishima het tot een Kabuki-stuk, dat in het Kabuki-za in première ging met sterren als Nakamura Utaemon en Nakamura Kanzaburo. Mishima verklaarde dat het reproduceren van de Joruri-stijl hem bijna een 'hersenbloeding' bezorgde, maar hij beschouwde dit als zijn eerste serieuze Kabuki-libretto. In 1969 werd het verfilmd door Toho met Tatsuya Nakadai in de hoofdrol, waarbij de muziek werd verzorgd door Yasushi Akutagawa, de derde zoon van de auteur, wat een bijzondere generatieoverschrijdende band creëerde.

Akutagawa's thema van de 'kunstenaar die zelfs het leven van zijn dochter opoffert voor de kunst' is niet louter een griezelverhaal, maar een parabel over het lot van de schepper. Het einde, waarin Yoshihide de nacht na het voltooien van het scherm zelfmoord pleegt, toont de paradox dat het leven van de auteur wordt verteerd in ruil voor volmaakte kunst. In 2007 werd een deel van het originele manuscript in Kurashiki ontdekt, wat samen met fragmenten van het onvoltooide 'Jashumon' de blijvende belangstelling voor dit werk onderstreept.