Kwaidan: Truyện kể và nghiên cứu về những điều kỳ lạ

Tác phẩm kinh điển đưa truyền thuyết ma mị Nhật Bản vào dòng chảy văn học thế giới

《Kwaidan: Stories and Studies of Strange Things》 (Quái Đàm) là tập hợp những câu chuyện kỳ bí tiêu biểu nhất trong những năm cuối đời của Lafcadio Hearn. Tập sách bao gồm các câu chuyện nổi tiếng như 〈Hoichi không tai〉, 〈Tuyết nữ〉, 〈Quỷ ăn xác người〉, 〈Thanh Liễu〉... cùng các bài "nghiên cứu côn trùng" về bướm, muỗi, kiến. Phiên bản Project Gutenberg giữ nguyên văn bản tiếng Anh năm 1904, cho thấy cách Hearn dệt lại các cổ thư, truyền thuyết địa phương và những câu chuyện tai nghe mắt thấy thành những áng văn xuôi u huyền, chừng mực và đầy dư ba. Đây không đơn thuần là những câu chuyện ma hù dọa, mà là sự lồng ghép nhân quả Phật giáo, bi sử của giới võ sĩ, tín ngưỡng dân gian, cảm quan thiên nhiên và quan niệm về cái chết vào cùng một màn đêm, khiến người đọc cảm thấy linh hồn không phải là điều dị thường, mà là hình hài của ký ức và cảm xúc chưa được yên nghỉ.

Lafcadio Hearn, tên thật là Patrick Lafcadio Hearn, sinh năm 1850 tại Lefkada, Hy Lạp. Cha ông là quân y người Ireland, mẹ đến từ đảo Kythira, Hy Lạp. Thời thiếu niên ông phiêu bạt qua Ireland, Anh và Pháp; năm 16 tuổi mất thị lực mắt trái, 19 tuổi một mình sang Mỹ và nổi danh tại Cincinnati, New Orleans và Martinique nhờ viết báo, quan sát dân tộc học và văn chương về các nền văn hóa khác lạ. Sau khi đến Nhật Bản vào năm 1890, ông giảng dạy và viết lách tại Matsue, Kumamoto, Kobe và Tokyo. Năm 1896, ông kết hôn với Koizumi Setsu, nhập tịch Nhật Bản với tên Koizumi Yakumo (Tiểu Tuyền Bát Vân) và qua đời năm 1904. Cuộc đời phiêu bạt, dòng máu lai và sự nhạy cảm với các nền văn hóa lề lối giúp ông thấu hiểu sâu sắc sự tương đồng giữa "tha hương" và "linh hồn": cả hai đều lang thang giữa quen thuộc và lạ lẫm, giữa người sống và người chết, giữa hiện đại và cổ xưa.

Cuốn sách gắn bó mật thiết với cuộc đời tác giả. Hearn không xem quái đàm Nhật Bản là chất liệu hiếu kỳ, mà dùng khoảng cách của một người ngoại quốc, cảm giác mất rễ do di cư và sự quan sát của một nhà báo để tái cấu trúc bầu không khí truyện dân gian. Ông thường giữ lại những khoảng trắng và điều không thể giải thích, không vội dùng lý trí để tiêu diệt bóng ma, mà để độc giả cảm nhận sự thực tâm lý về "cách thế giới hiện lên trong mắt những người từng tin vào chúng". Nếu so sánh với các tác phẩm hiện đại, 《Quái Đàm》 có thể đọc đối chiếu với sự văn học hóa kiến thức yêu quái của Kyogoku Natsuhiko, cảm giác về dị giới trong kẽ hở đời thường của Murakami Haruki, hay sự triệu hồi linh tính cổ xưa và lòng kính sợ thiên nhiên trong các tác phẩm của Miyazaki Hayao; trong mạch văn học thế giới, nó cũng gần gũi với lối kể chuyện dịu dàng nhưng mang bóng tối sâu thẳm của Neil Gaiman khi kể lại các huyền thoại.