Alice ở xứ sở trong gương

Alice ở xứ sở trong gương (Through the Looking-Glass, and What Alice Found There): Hướng dẫn toàn diện

Xuất bản vào tháng 12 năm 1871 (ghi năm 1872), Alice ở xứ sở trong gương là phần tiếp theo nổi tiếng của cuốn Cuộc phiêu lưu của Alice vào xứ sở thần tiên của Lewis Carroll. Trong khi cuốn sách đầu tiên sử dụng các quân bài làm mô-típ trung tâm, phần này được cấu trúc hoàn toàn xoay quanh trò chơi cờ vua, đặt trong một thế giới nơi logic bị đảo ngược và chính cảnh quan trông giống như một bàn cờ khổng lồ.

1. Tổng quan về cốt truyện và cấu trúc

Câu chuyện bắt đầu vào một đêm tháng 11 đầy tuyết khi Alice, đang chơi với những chú mèo con, tự hỏi về thế giới đằng sau chiếc gương phía trên lò sưởi. Khi bước qua tấm kính, cô khám phá ra một phiên bản "phản chiếu" của chính ngôi nhà mình, nơi các quân cờ còn sống và mọi thứ vận hành ngược lại.

Hành trình trên bàn cờ

Cảnh quan được chia thành các ô vuông bởi các con suối và hàng rào. Alice tham gia trò chơi với tư cách là một quân Tốt Trắng, thay thế cho Lily, con gái của Hậu Trắng. Mục tiêu của cô là tiến đến Hàng thứ tám để trở thành Hậu. Hành trình của cô qua các chương tương ứng với chuyển động của cô trên bàn cờ:

Khu vườn hoa sống: Alice gặp Hậu Đỏ và nhận ra vùng nông thôn là một trò chơi khổng lồ.

Khu rừng không tên: Một nơi Alice và chú Nai con tạm thời quên đi danh tính của mình, làm nổi bật sự quan tâm của Carroll đối với bản chất tùy tiện của ngôn ngữ.

Tweedledum và Tweedledee: Cặp song sinh đọc bài thơ "Con hải cẩu và bác thợ mộc" và giới thiệu tình thế tiến thoái lưỡng nan về triết học trong Giấc mơ của Vua Đỏ—tự hỏi liệu Alice có phải chỉ là một sản phẩm trong trí tưởng tượng của nhà vua.

Humpty Dumpty: Ngồi trên một bức tường, ông giải thích về "từ ghép đa nghĩa" (portmanteau words) và ăn mừng những "ngày không sinh nhật".

Hiệp sĩ Trắng: Một nhà phát minh lập dị, nhân hậu, người đã giải cứu Alice và hộ tống cô đến con suối cuối cùng. Ông thường được xem là một bức chân dung tự họa trào phúng của chính Carroll.

Nữ hoàng Alice: Alice tiến đến hàng thứ tám, được phong hậu và tham dự một bữa tiệc hỗn loạn trước khi "thức dậy" và thấy mình đang lắc chú mèo con màu đen, con vật mà cô tin rằng chính là Hậu Đỏ bấy lâu nay.

2. Đổi mới ngôn ngữ và thơ ca

Carroll đã sử dụng các cuốn sách về Alice để giải phóng văn học thiếu nhi khỏi giọng điệu giáo huấn, đạo đức của thời kỳ Victoria. Cuốn tiểu thuyết nổi tiếng với những vần thơ phi lý và các câu đố ngôn ngữ.

Các bài thơ đáng chú ý

"Jabberwocky": Có lẽ là bài thơ phi lý nổi tiếng nhất bằng tiếng Anh, nó sử dụng các từ tự chế có âm hưởng gợi cảm dù thiếu định nghĩa truyền thống (ví dụ: frumious, galumphing, chortle).

"Con hải cẩu và bác thợ mộc": Một bài thơ tự sự đề cập đến các chủ đề về sự lừa lọc và lòng ngây thơ.

"Ngồi trên một cánh cổng": Bài hát của Hiệp sĩ Trắng, vốn là một bản giễu nhại bài "Resolution and Independence" của Wordsworth.

Các từ mới và thành ngữ

Cuốn sách đã đưa nhiều cụm từ vào từ điển tiếng Anh:

"Mứt ngày mai và mứt ngày hôm qua – nhưng không bao giờ có mứt hôm nay" (ám chỉ những lời hứa không bao giờ được thực hiện).

"Từ ghép đa nghĩa" (hai ý nghĩa được gói gọn trong một từ).

"Sáu điều không tưởng trước bữa sáng."

"Quà không sinh nhật."

3. Chủ đề và Châm biếm

Bên cạnh vẻ ngoài kỳ ảo, cuốn tiểu thuyết khám phá các chủ đề triết học và xã hội sâu sắc.

Logic gương: Carroll khám phá tính đối xứng và sự đảo ngược. Để gặp được Hậu Đỏ, Alice phải đi bộ ra xa bà ta; để đứng yên một chỗ, người ta phải chạy hết tốc lực (Giả thuyết Hậu Đỏ).

Sự trưởng thành: Cuốn sách mang sắc thái u buồn hơn phần trước, tập trung vào sự trôi qua của thời gian và "sự kết thúc của tuổi thơ", được biểu tượng hóa bằng sự xuất hiện của mùa đông.

Châm biếm Oxford: Một số học giả cho rằng cuốn sách châm biếm Phong trào Oxford. Trong cách đọc này, các nhân vật như anh em nhà Tweedle đại diện cho các phe phái "Giáo hội Cao" và "Giáo hội Thấp", trong khi sự "bất khả xâm phạm" của Humpty Dumpty chế giễu học thuyết về sự không thể sai lầm của Giáo hoàng.

Logic toán học: Với tư cách là một nhà toán học, Carroll đã lồng ghép vào câu chuyện những nghịch lý logic và sự khám phá về nguyên nhân và kết quả.

4. Sản xuất và Minh họa

John Tenniel, họa sĩ biếm họa chính của tạp chí Punch, đã cung cấp các hình minh họa gốc mang tính biểu tượng. Sự hợp tác này nổi tiếng là khó khăn do tính cầu toàn của Carroll.

Con ong mặc tóc giả: Một chương kể về một con ong mặc bộ tóc giả màu vàng đã bị cắt bỏ khỏi các bản in thử ban đầu vì Tenniel cho rằng nó "nằm ngoài khả năng nghệ thuật" và không làm ông hứng thú. Văn bản bị mất chỉ được tìm thấy lại và xuất bản vào năm 1977.

Các phiên bản kỷ niệm 150 năm: Các họa sĩ minh họa hiện đại như Chris Riddell đã tái hiện lại tác phẩm, cung cấp các diễn giải đầy màu sắc để tôn vinh di sản lâu bền của Tenniel và Carroll.

5. Chuyển thể và Di sản

Ảnh hưởng của cuốn sách lan rộng sang khoa học, văn học và văn hóa đại chúng.

Khoa học: "Giả thuyết Hậu Đỏ" trong sinh học tiến hóa mô tả sự cần thiết của một loài phải liên tục tiến hóa chỉ để duy trì khả năng thích nghi tương đối của nó giữa các hệ thống mà nó đang cùng tiến hóa.

Truyền thông: Tác phẩm đã được chuyển thể nhiều lần cho sân khấu (Hiệp hội Shakespeare Hoàng gia), đài phát thanh (BBC) và truyền hình (với các diễn viên như Kate Beckinsale và Margaret Rutherford).

Văn học: Các nhà văn từ Douglas Adams đến Jorge Luis Borges đã lấy cảm hứng từ hình ảnh của Carroll về những giấc mơ, những chiếc gương và sự phi lý của logic.