Achter de spiegel

Achter de spiegel (Through the Looking-Glass, and What Alice Found There): Een uitgebreide gids

Gepubliceerd in december 1871 (gedateerd 1872), Achter de spiegel is het gevierde vervolg op Lewis Carroll’s Alice in Wonderland. Waar het eerste boek speelkaarten als centraal motief gebruikte, is dit deel volledig gestructureerd rond het schaakspel, gesitueerd in een wereld waar de logica is omgekeerd en het landschap zelf op een gigantisch schaakbord lijkt.

1. Plotoverzicht en structuur

Het verhaal begint op een sneeuwachtige novembernacht wanneer Alice, spelend met haar kittens, zich afvraagt hoe de wereld achter de spiegel boven haar haardvuur eruitziet. Wanneer ze door het glas stapt, ontdekt ze een "gespiegelde" versie van haar eigen huis waar schaakstukken tot leven komen en alles in omgekeerde volgorde werkt.

De reis over het schaakbord

Het landschap is door beken en hagen in vakken verdeeld. Alice neemt deel aan het spel als een Witte Pion, ter vervanging van Lily, de dochter van de Witte Koningin. Haar doel is om de achtste rij te bereiken om een Koningin te worden. Haar reis door de hoofdstukken komt overeen met haar bewegingen over het bord:

De tuin met de levende bloemen: Alice ontmoet de Rode Koningin en beseft dat het landschap een gigantisch spel is.

Het bos zonder namen: Een plek waar Alice en een reekalfje kortstondig hun identiteit vergeten, wat Carrolls interesse in de willekeurige aard van taal benadrukt.

Tweedledum en Tweedledee: De tweeling draagt "De Walrus en de Timmerman" voor en introduceert het filosofische dilemma van de droom van de Rode Koning — de vraag of Alice slechts een verzinsel is van de verbeelding van de koning.

Humpty Dumpty: Zittend op een muur legt hij "portmanteau-woorden" uit en viert hij "niet-verjaardagen."

De Witte Ridder: Een vriendelijke, excentrieke uitvinder die Alice redt en haar naar de laatste beek begeleidt. Hij wordt vaak gezien als een karikatuur van Carroll zelf.

Koningin Alice: Alice bereikt de achtste rij, wordt gekroond en woont een chaotisch banket bij voordat ze "wakker wordt" en ontdekt dat ze haar zwarte kitten door elkaar schudt, waarvan ze gelooft dat het de hele tijd de Rode Koningin was.

2. Taalkundige vernieuwing en poëzie

Carroll gebruikte de Alice-boeken om de kinderliteratuur te bevrijden van de belerende, moralistische toon van het Victoriaanse tijdperk. De roman is beroemd om zijn nonsensverzen en taalkundige puzzels.

Opmerkelijke gedichten

"Jabberwocky": Misschien wel het beroemdste nonsensgedicht in de Engelse taal, het maakt gebruik van verzonnen woorden die suggestief klinken ondanks het ontbreken van traditionele definities (bijv. frumious, galumphing, chortle).

"De Walrus en de Timmerman": Een verhalend gedicht over thema's als bedrog en onschuld.

"A-sitting On a Gate": De ballade van de Witte Ridder, een parodie op Wordsworths "Resolution and Independence."

Muntslag en idioom

Het boek introduceerde talloze uitdrukkingen in de Engelse taal:

"Morgen jam en gisteren jam – maar nooit jam vandaag" (verwijzend naar beloften die nooit worden nagekomen).

"Portmanteau-woorden" (twee betekenissen verpakt in één woord).

"Zes onmogelijke dingen voor het ontbijt."

"Niet-verjaardagscadeaus."

3. Thema's en satire

Buiten de grillige oppervlakte verkent de roman diepe filosofische en sociale thema's.

Spiegel-logica: Carroll verkent symmetrie en inversie. Om de Rode Koningin te bereiken, moet Alice van haar weg lopen; om op één plek te blijven, moet men op volle snelheid rennen (de Red Queen-hypothese).

De overgang naar volwassenheid: Het boek is melancholischer dan zijn voorganger en richt zich op het verstrijken van de tijd en het "einde van de kindertijd," gesymboliseerd door de komst van de winter.

Oxford-satire: Sommige geleerden suggereren dat het boek de Oxford-beweging satireert. In deze lezing vertegenwoordigen personages zoals de Tweedle-tweeling de "High Church" en "Low Church" facties, terwijl de "ondoorgrondelijkheid" van Humpty Dumpty de doctrine van de pauselijke onfeilbaarheid bespot.

Wiskundige logica: Als wiskundige doordrenkte Carroll het verhaal met logische paradoxen en verkenningen van oorzaak en gevolg.

4. Productie en illustraties

John Tenniel, de hoofdkunstenaar van Punch, verzorgde de iconische originele illustraties. De samenwerking was berucht om de moeilijkheid vanwege Carrolls perfectionisme.

De Wesp in een Pruik: Een hoofdstuk over een wesp met een gele pruik werd uit de oorspronkelijke proeven geschrapt omdat Tenniel beweerde dat het "buiten de mogelijkheden van de kunst" lag en hem niet interesseerde. De ontbrekende tekst werd pas in 1977 herontdekt en gepubliceerd.

150-jarige jubileumedities: Moderne illustratoren zoals Chris Riddell hebben het werk herbezocht met full-color interpretaties om de blijvende erfenis van Tenniel en Carroll te vieren.

5. Adaptaties en nalatenschap

De invloed van het boek strekt zich uit tot de wetenschap, literatuur en populaire cultuur.

Wetenschap: De "Red Queen-hypothese" in de evolutiebiologie beschrijft de noodzaak voor een soort om constant te evolueren om simpelweg zijn relatieve fitness te behouden binnen systemen waarmee het mee-evolueert.

Media: Het is talloze keren bewerkt voor toneel (Royal Shakespeare Company), radio (BBC) en televisie (met acteurs als Kate Beckinsale en Margaret Rutherford).

Literatuur: Schrijvers van Douglas Adams tot Jorge Luis Borges hebben geput uit Carrolls symboliek van dromen, spiegels en logische onzin.