Nooit meer miskend talent: Weet wat voor vlees je in de kuip hebt en word de meest gewilde prooi voor recruiters

Amerika's meest beruchte manuscript
De "pornografie" die eigenlijk pure satire was
Door wetenschapper Edward Wagenknecht uitgeroepen tot de beroemdste verboden tekst in de Amerikaanse literatuur
Bijna een eeuw lang verboden — nu een mijlpaal van de Amerikaanse komische literatuur

Koningin Elizabeth. Shakespeare. Bacon. Een enkele wind. Wat volgt, zal je alles doen heroverwegen wat je dacht te weten over "grote mannen".

Gepubliceerd in 1880 onder pseudoniem, maar enkele jaren eerder geschreven, neemt Mark Twains 1601: Conversation, as it was by the Social Fireside, in the Time of the Tudors een merkwaardige plaats in binnen de Amerikaanse literaire geschiedenis. Vermomd als het dagboek van de bejaarde schenker van koningin Elizabeth I, stelt het werk zich een avondbijeenkomst voor waar Elizabeth, William Shakespeare, Francis Bacon, Ben Jonson, Walter Raleigh en andere grootheden uit de Renaissance een gesprek voeren van een verbazingwekkende vulgariteit — aangewakkerd door een spectaculaire wind die de hoofse waardigheid volledig ontregelt. Decennialang circuleerde het alleen via illegaal gedrukte edities, waarover eerder werd gefluisterd dan dat ze openlijk werden verkocht, wat het een reputatie opleverde die zijn bescheiden lengte ver oversteeg.

Wat Twain construeerde was geen pornografie, maar een anatomie van hypocrisie: de aanname dat grote schrijvers, monarchen, filosofen en helden boven de gewone menselijke behoeften staan. Door verheven Elizabethaans proza te plaatsen naast de laagst denkbare onderwerpen, bespot Twain niet alleen de Victoriaanse preutsheid, maar ook het instinct om genialiteit als moreel onberispelijk te verafgoden. Het choqueert de lezers niet alleen — het haalt het voetstuk onder de personages vandaan.

"Het beroemdste stuk pornografie in de Amerikaanse literatuur." — Edward Wagenknecht, wetenschapper

Vanwege wetten op obsceniteit bleef 1601 tot ver in de twintigste eeuw feitelijk onpubliceerbaar voor het grote publiek. Het overleefde via clandestiene privédrukken totdat veranderende juridische normen in de jaren zestig eindelijk een bredere publicatie mogelijk maakten. Die ongebruikelijke geschiedenis veranderde het in een toetssteen in studies over censuur en vrijheid van meningsuiting. Wetenschappers identificeren het nu vaak als een vroege voorloper van de moderne transgressieve komedie — anticiperend op de oneerbiedige geest van underground comics, tegenculturele literatuur en stand-upcomedy die humor put uit het schenden van sociale taboes. Twain zelf erkende het stuk pas in 1906, decennia nadat hij het had geschreven als een privé-oefening geïnspireerd door François Rabelais.

Je leest het in één ruk uit. Je zult nooit meer op dezelfde manier naar Shakespeare — of naar verering op zich — kijken.