Nichtje Bette

Nichtje Bette wordt in deze collectie gepresenteerd als een klassieker over verlangen, status en sociale prestaties. Rondom salons, provinciale ambities, privékamers en het schitterende stadsleven stelt het boek de vraag hoe romantiek een strategie wordt en hoe verfijning wreedheid kan verbergen.

La Cousine Bette (Franse uitspraak: [la kuzin bɛt], Nichtje Bette) is een roman uit 1847 van de Franse auteur Honoré de Balzac. Het verhaal speelt zich af in het Parijs van het midden van de 19e eeuw en vertelt het verhaal van een ongehuwde vrouw van middelbare leeftijd die de vernietiging van haar uitgebreide familie beraamt. Bette werkt samen met Valérie Marneffe, een ongelukkig getrouwde jonge vrouw, om een reeks mannen te verleiden en te kwellen. Een van hen is baron Hector Hulot, de echtgenoot van Bettes nicht Adeline. Hij offert het fortuin en de goede naam van zijn familie op om Valérie te plezieren, die hem verlaat voor een welgestelde koopman genaamd Crevel. Het boek maakt deel uit van de sectie Scènes de la vie parisienne van Balzacs romanreeks La Comédie humaine ("De menselijke komedie").

In de jaren 1840 was een feuilletonvorm die bekendstond als de roman-feuilleton zeer populair in Frankrijk, en de meest geprezen uiting daarvan was het socialistische werk van Eugène Sue. Balzac wilde de suprematie van Sue uitdagen en bewijzen dat hij de meest bekwame feuilletonschrijver van Frankrijk was. Door snel en met intense focus te schrijven, produceerde Balzac La Cousine Bette, een van zijn langste romans, in twee maanden tijd. Het werd eind 1846 gepubliceerd in Le Constitutionnel en het jaar daarop gebundeld met een begeleidend werk, Le Cousin Pons.

De personages in de roman vertegenwoordigen uitersten van contrasterende moraliteit. De wraakzuchtige Bette en de onoprechte Valérie staan aan de ene kant, de barmhartige Adeline en haar geduldige dochter Hortense aan de andere kant. De patriarch van de familie Hulot wordt ondertussen verteerd door zijn eigen seksuele verlangens. De echtgenoot van Hortense, de Poolse balling Wenceslas Steinbock, vertegenwoordigt artistiek genie, hoewel hij bezwijkt voor onzekerheid en gebrek aan motivatie. Balzac baseerde het personage van Bette deels op zijn moeder en de dichteres Marceline Desbordes-Valmore. Ten minste één scène met baron Hulot was waarschijnlijk gebaseerd op een gebeurtenis uit het leven van Balzacs vriend, de romanschrijver Victor Hugo.

La Cousine Bette wordt beschouwd als het laatste grote werk van Balzac. Zijn kenmerkende gebruik van realistische details wordt gecombineerd met een panorama van personages die terugkeren uit eerdere romans. Verschillende critici hebben het geprezen als een keerpunt in de carrière van de auteur, en anderen hebben het een prototypische naturalistische tekst genoemd. Het is vergeleken met Othello van William Shakespeare en Oorlog en vrede van Leo Tolstoj. De roman verkent thema's als ondeugd en deugd, evenals de invloed van geld op de Franse samenleving. De relatie van Bette met Valérie wordt ook gezien als een belangrijke verkenning van homo-erotische thema's. Er zijn een aantal filmversies van het verhaal geproduceerd, waaronder een BBC-miniserie uit 1971 met Margaret Tyzack en Helen Mirren in de hoofdrol, en een speelfilm uit 1998 met Jessica Lange in de titelrol.

Binnen het thema van de decadente stad, salons en gevaarlijke liefde, toont Nichtje Bette de geneugten en gevaren van een wereld waarin smaak, geld, reputatie en verlangen voortdurend van masker wisselen.