Gedichten (Majkov)

«Gedichten» is de eerste poëziebundel van de Russische dichter Apollon Nikolajevitsj Majkov, gepubliceerd in Sint-Petersburg in 1842. Juist dit boek maakte Majkov tot een van de meest opvallende jonge dichters van het post-Poesjkin-tijdperk en bracht hem brede kritische erkenning. Voor de bundel kende keizer Nicolaas I de dichter een geldprijs toe en gaf hem de mogelijkheid voor een lange reis door Europa.

Het belangrijkste kenmerk van het boek was de voor de Russische poëzie van die tijd ongebruikelijke combinatie van antieke harmonie, plasticiteit van beelden en een levendig lyrisch gevoel. Majkov wendde zich tot de esthetiek van de oud-Griekse en Romeinse poëzie, waarbij hij de tradities van Batjoesjkov en Gneditsj voortzette, maar hij deed dit niet als navolger, maar als een onafhankelijke kunstenaar. Zijn verzen zijn gevuld met zonlicht, een gevoel van maat en de schoonheid van het menselijk lichaam, de natuur en de kunst. De antieke wereld is bij Majkov geen dood verleden, maar een levende cultuur die wordt afgezet tegen de spirituele armoede van de moderniteit.

Vooral het gedicht «Slaap» werd beroemd, dat door criticus Vissarion Grigorjevitsj Belinski werd bestempeld als een werk dat Poesjkin waardig was. Belinski schreef dat Majkov in de antologische poëzie vele Russische dichters van zijn tijd «bijna overtrof». Hij bewonderde de «plastische artisticiteit» van de verzen en noemde ze een toonbeeld van ware kunst:

«Bij Poesjkin zelf zou dit gedicht tot zijn beste antologische stukken hebben behoord».

Critici wezen vooral op de verbazingwekkende «Helleense» aard van Majkovs talent. Belinski schreef over hem:

«Hij kijkt naar het leven door de ogen van een Griek».

De bundel verdeelde lezers en critici in twee kampen. De een zag in Majkov de erfgenaam van antieke helderheid en Poesjkiniaanse harmonie, de ander verweet hem kilheid en onthechting van het moderne leven. Belinski zelf was van mening dat in de werken over antieke thema's het talent van Majkov sterker tot uiting kwam dan in pogingen om sociale en hedendaagse poëzie te schrijven.

Niettemin vormde juist «Gedichten» het fundament van de verdere carrière van de dichter. In dit boek kwamen de belangrijkste thema's van zijn oeuvre al naar voren: de schoonheid van kunst, de oudheid, de natuur, de geschiedfilosofie en de botsing tussen de heidense en christelijke werelden. Later zouden deze motieven zich verder ontwikkelen in zijn grote werken — «Drie doden», «Twee werelden», «De dood van Lucius» en de cyclus «Schetsen van Rome».

De bundel had een grote invloed op de ontwikkeling van de Russische «zuivere poëzie» in de 19e eeuw. Later zou Majkov worden gezien als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de esthetische stroming, die tegenover de sociale en revolutionair-democratische literatuur stond. Zijn verzen werden zeer gewaardeerd door Afanasi Afanasjevitsj Fet, Fjodor Michajlovitsj Dostojevski, Jakov Petrovitsj Polonski en vele componisten, waaronder Pjotr Iljitsj Tsjaikovski en Nikolaj Andrejevitsj Rimski-Korsakov, die de werken van Majkov later op muziek zetten.