De draad van de spin

In 1918 publiceerde Ryūnosuke Akutagawa het korte verhaal 'De draad van de spin' in het eerste nummer van het kindertijdschrift 'Akai Tori' (Rode Vogel), opgericht door Miekichi Suzuki. Hoewel het Akutagawa's eerste werk voor kinderen was, wordt het tot op de dag van vandaag gelezen als een parabel die ook volwassenen diep raakt. De Boeddha kijkt vanuit de vijver met lotusbloemen in het paradijs neer in de hel en probeert Kandata, een dief die tijdens zijn leven slechts één keer een spin heeft gespaard, te redden door een zijden spindraad naar beneden te laten zakken. Terwijl Kandata langs de draad omhoog klimt, ziet hij talloze zondaars achter hem aan komen. Op het moment dat hij schreeuwt: "Deze draad is van mij! Ga weg!", breekt de draad vlak boven hem en valt hij terug in de diepten van de hel. Dit verhaal over egoïsme en oorzaak en gevolg, samengevat in slechts een paar honderd woorden met de gewichtigheid van een boeddhistische legende, wordt beschouwd als een van de bekendste korte verhalen in de geschiedenis van de Japanse jeugdliteratuur.

Ook het onderzoek naar de bronnen van het verhaal is interessant. Vroeger dacht men dat het geïnspireerd was op de episode van 'De ui' in 'De gebroeders Karamazov' van Dostojevski (1880), maar tegenwoordig is de algemene opvatting dat de bron een verhaal is uit 'Karma', vertaald in het Japans als 'Inga no Oguruma' door Paul Carus. Het feit dat dit verhaal, dat leest als een boeddhistisch geschrift, in werkelijkheid een creatie was van een in Duitsland geboren Amerikaanse godsdienstwetenschapper, wordt vaak gebruikt in de vergelijkende literatuurwetenschap als een zeldzaam voorbeeld waarbij oosterse en westerse vertellingen samensmelten tot een modern Japans literair werk.

De invloed van het verhaal reikt verder dan de literatuur alleen. Akutagawa's derde zoon, de componist Yasushi Akutagawa, bewerkte het verhaal tot het ballet 'De draad van de spin' en blies zo nieuw leven in het werk van zijn vader. SF-auteur Sakyo Komatsu schreef een parodie waarin hij de rollen van hel en paradijs omdraaide, en stelde dat het logisch was dat Kandata riep dat ze de draad moesten loslaten. Ook muzikanten uit verschillende generaties en genres, zoals Kinniku Shojo Tai, Mika Nakashima en Sakanaction, hebben dit verhaal in hun liedjes verwerkt, wat aantoont hoe diep de kreet van Kandata geworteld is in de Japanse verbeelding.