Dagboek van een Gek

In 1918 publiceerde Lu Xun 'Dagboek van een Gek' in het maandblad 'Nieuwe Jeugd' (Xin Qingnian). Dit korte verhaal van slechts enkele duizenden woorden wordt algemeen beschouwd als het baanbrekende werk van de moderne Chinese literatuur in de volkstaal (baihua). Het verhaal bestaat hoofdzakelijk uit het dagboek van een 'gek' die lijdt aan vervolgingswaanzin. Het wordt voorafgegaan door een inleiding in klassiek Chinees, waarin wordt vermeld dat de eigenaar van het dagboek inmiddels is genezen en vertrokken is om een ambt te bekleden. Deze inleiding lijkt de schokkende taal van het dagboek te willen afdoen als ijlen tijdens een ziekte. Echter, de zin in de eigenlijke tekst waarin de hoofdpersoon de Chinese geschiedenis doorbladert en tussen de regels door twee woorden leest — 'mensen eten' — sneed dwars door de oppervlakte van die tijd en werd een van de meest schokkende zinnen in de twintigste-eeuwse Chinese literatuur. De gek ontrafelt laag voor laag de moordzucht die schuilgaat onder de confuciaanse ethiek van 'welwillendheid en rechtvaardigheid', geput uit oude boeken, de blikken van familieleden en de maaltijden van zijn oudere broer. Hij eindigt met de kreet: 'Zijn er misschien nog kinderen die geen mensenvlees hebben gegeten? Red de kinderen...', waarmee hij zijn persoonlijke waanzin transformeert in een aanklacht tegen de gehele culturele orde. De geboorte van dit verhaal droeg de vroege scherpte van Lu Xun nadat hij de geneeskunde verliet voor de literatuur. Hij baseerde zich op de vorm van het gelijknamige verhaal van de Russische schrijver Gogol, dat hij las via de Japanse vertaling van Futabatei Shimei, maar gebruikte de Chinese geschiedenis en familie-ethiek als materiaal om een volstrekt unieke allegorie te smeden over de Chinese maatschappelijke kwalen. Lu Xun noemde het werk later bescheiden 'naief en te gehaast', maar gaf ook toe dat hij hoopte hiermee 'de Chinese eenzaamheid te doorbreken' en meer echte makers op te roepen. De invloed van 'Dagboek van een Gek' reikt veel verder dan de tekstboeken van de literatuurgeschiedenis. De Chinees-Amerikaanse wetenschapper C.T. Hsia erkende op latere leeftijd dat hij het verhaal aanvankelijk te laag had ingeschat en herbevestigde dat de 'imagistische en symbolistische' artistieke technieken naadloos samenvloeien met de satirische kracht. De denker Wu Yu stelde dat Lu Xun de duistere praktijken van 'mensen eten onder het masker van de confuciaanse moraal' volledig had ontmaskerd. Sindsdien werd 'de mensenetende moraal' het centrale beeld van de Nieuwe Cultuurbeweging in haar kritiek op de traditionele ethiek, en vestigde Lu Xun in hetzelfde jaar definitief zijn naam op het podium van de moderne Chinese literatuur.