โคยะ ฮิจิริ (นักบุญแห่งเขาโคยะ)

『โคยะ ฮิจิริ』 (Koya Hijiri) ตีพิมพ์ในปี 1900 เป็นผลงานชิ้นเอกที่เป็นตัวแทนวรรณกรรมแนวจินตนิยมของ อิซุมิ เคียวกะ และเป็นที่รู้จักในฐานะจุดสูงสุดของนิยายสยองขวัญและจินตนิยมในวรรณกรรมญี่ปุ่นสมัยใหม่ โครงเรื่องเป็นแบบเรื่องเล่าซ้อนเรื่องเล่า โดย โซโช พระธุดงค์แห่งเขาโคยะ ได้บอกเล่าประสบการณ์ประหลาดที่เขาพบเจอระหว่างการเดินทางในวัยหนุ่มให้ชายหนุ่มคนหนึ่งฟังที่ที่พัก

ณ หุบเขาลึกในฮิดะ หลังจากข้ามผ่านช่องเขาที่ไร้ร่องรอยมนุษย์ซึ่งเต็มไปด้วยงูเลื้อยคลานและปลิงภูเขาที่ร่วงหล่นลงมา โซโชได้พบกับหญิงสาวผู้งดงามจนแทบหยุดหายใจที่อาศัยอยู่ในบ้านหลังโดดเดี่ยว เธอเต็มไปด้วยความเมตตาและเป็นดั่งพระแม่ผู้เยียวยาพระที่บาดเจ็บ แต่ในขณะเดียวกัน เธอก็เป็นปีศาจร้ายที่เปลี่ยนผู้ชายให้กลายเป็นสัตว์ป่า โซโชผู้สั่นคลอนอยู่ระหว่างความงามอันเย้ายวนและการตบะ ต้องเผชิญกับความขัดแย้งระหว่างศรัทธาในฐานะพระสงฆ์และความปรารถนาในฐานะมนุษย์ และสุดท้ายเขาก็รอดพ้นจากความพินาศมาได้เพียงเส้นยาแดงผ่าแปด

ผลงานชิ้นนี้ไม่ใช่เพียงเรื่องผีธรรมดา แต่เป็นวรรณกรรมที่หลอมรวมแนวคิดที่ตรงกันข้ามอย่างความปรารถนากับการหลุดพ้น ความงามกับความสยองขวัญ และความศักดิ์สิทธิ์กับความชั่วร้าย เข้าด้วยกันผ่านความงามแบบ ยูเก็น (ความงามที่ลุ่มลึกและลึกลับ) และกามารมณ์แบบญี่ปุ่น ด้วยสำนวนภาษาที่สละสลวยและมีจังหวะดนตรีอันเป็นเอกลักษณ์ของเคียวกะ โครงสร้างการเล่าเรื่องที่ชวนให้นึกถึงละครโนหรือวรรณกรรมคำสอน และโลกทัศน์ที่พรมแดนระหว่างจินตนาการกับความจริงละลายเข้าหากัน ทำให้เรื่องนี้เป็นต้นกำเนิดของวรรณกรรมจินตนิยมญี่ปุ่น

มิชิมะ ยูกิโอะ ยกย่อง 『โคยะ ฮิจิริ』 ร่วมกับผลงานอื่นๆ ของเคียวกะ และ 『อุเก็ตสึ โมโนงาตาริ』 ว่าเป็นสิ่งที่หาได้ยากยิ่งในประวัติศาสตร์วรรณกรรมญี่ปุ่น และกล่าวว่าอัจฉริยภาพของเคียวกะนั้นได้ขุดลึกเข้าไปในความลึกลับของมนุษย์ เพศตรงข้าม และการมีชีวิตอยู่ได้อย่างเฉียบคมและลึกซึ้ง

แม้จะผ่านไปกว่าหนึ่งศตวรรษนับจากการตีพิมพ์ แต่เสน่ห์อันลึกลับนั้นยังไม่เสื่อมคลาย ในปี 1957 ได้ถูกสร้างเป็นภาพยนตร์เรื่อง 『Byakuya no Yojo』 และหลังจากนั้นก็ได้รับการสร้างสรรค์ใหม่หลายครั้ง ทั้งละครโทรทัศน์ อนิเมะ การอ่านออกเสียง ละครคาบูกิ และซิเนม่าคาบูกิ โดยเฉพาะฉบับคาบูกิที่กำกับและแสดงนำโดย บันโด ทามาซาบุโร่ ได้รับการยกย่องอย่างสูงว่าเป็นเวทีที่เป็นตัวแทนในการปลุกความงามจินตนิยมของวรรณกรรมเคียวกะให้กลับมามีชีวิตในยุคปัจจุบัน นอกจากนี้ยังมีการดัดแปลงเป็นมังงะและแปลเป็นภาษาต่างประเทศ กลายเป็นผลงานสำคัญที่แนะนำวรรณกรรมจินตนิยมญี่ปุ่นให้โลกได้รับรู้ ผลงานที่ถ่ายทอดความฝันกับความจริง กามารมณ์กับความสยองขวัญได้อย่างสง่างามเช่นนี้ ยังคงเป็นหนึ่งเดียวไม่มีใครเหมือนในประวัติศาสตร์วรรณกรรมญี่ปุ่น