Typologische analyse van de subjectieve ervaringen van slachtoffers van politiek geweld

Onderzoeksdoel: Om de sensitiviteit voor politiek geweldstrauma bij hulpverleners in verschillende disciplines te vergroten en om herstelplannen en geïntegreerde diensten te ontwerpen die aansluiten bij de behoeften van verschillende generaties binnen getroffen gezinnen, is het noodzakelijk om een dieper inzicht te krijgen in de psychofysieke toestand en levensomstandigheden van overlevers en hun familieleden. Dit onderzoek is gebaseerd op kwalitatieve diepte-interviews over de behoeften van deze gezinnen. Door een combinatie van interpretatieve fenomenologische psychologie en psychoanalytische dynamiek wordt een diepgaande thematische analyse uitgevoerd. Op basis hiervan worden aanbevelingen gedaan voor een transdisciplinair holistisch zorg- en herstelmodel dat inspeelt op individuele behoeften.

Onderzoeksmethode: Dit onderzoek hanteert een hybride methodologie met fenomenologische psychologie als basis (de 'schering'), waarbij Interpretatieve Fenomenologische Analyse (IPA) wordt gecombineerd met de methoden van de 'Sheffield School'. Hierbij wordt gekeken naar zeven essentiële kenmerken van het menselijk bestaan: zelfbesef (selfhood), socialiteit (sociality), lichamelijkheid (embodiment), tijdelijkheid (temporality), ruimtelijkheid (spatiality), levensproject (project) en het discours (discourse) waarmee ervaringen worden beschreven. De 'inslag' van de methode is de psychoanalyse, die de nodige gevoeligheid biedt voor traumatische ervaringen. Daarnaast introduceert dit onderzoek een 'collaboratieve' dimensie aan IPA, waarbij een team van onderzoekers gezamenlijk de interviews analyseert als een vorm van gezamenlijk getuigenis.

Onderzoeksresultaten: Uit de analyse van de zeven kenmerken blijkt dat er essentiële verschillen zijn tussen de ervaringen van de directe slachtoffers en die van hun familieleden. De resultaten zijn gecategoriseerd als:

1. De gevangenis van het slachtoffer en de naeffecten: Dit betreft de impact van onmenselijke behandeling, foltering en gevangenschap op de existentiële aspecten van het slachtoffer als mens.

2. De gevangenis buiten de muren voor familieleden en de intergenerationele erfenis: Kinderen van de tweede generatie groeiden op met een 'emotioneel gat' door de afwezigheid van de ouder, waardoor zij 'wezen met ouders' werden. De intergenerationele erfenis houdt in dat zij, nog voordat zij zichzelf kenden, belast werden met sociale stigma's, het trauma van staatsgeweld en de onvoltooide politieke ambities van hun ouders.

In het algemeen stelt het onderzoek dat politiek geweld door de staat de sociale basis van slachtoffers vernietigde door hen uit hun omgeving weg te rukken. De tweede generatie werd een 'geïsoleerd eiland', afgesneden van deelname aan de gemeenschap en normale sociale interactie.

Onderzoeksadvies: Op basis van de bevindingen over het uitgestelde en intergenerationele trauma doet het team twee aanbevelingen:

1. Ontwikkel een lokaal transdisciplinair herstelmodel gericht op de subjectiviteit van relaties. De staat moet verantwoordelijkheid nemen voor de door haar gecreëerde slachtoffers door een centraal traumacentrum op te richten voor training, onderzoek en praktijk.

2. Richt een specifieke centrale instantie op en stimuleer lokale transdisciplinaire netwerken. De zorg moet verder gaan dan het standaard 'medisch-psychologisch-maatschappelijk' model. Er is behoefte aan diep empathisch luisteren en professionele erkenning, zodat slachtoffers weer onderdeel kunnen worden van de gemeenschap.