Schoolmeisje (Joseito)

In 1939 publiceerde Osamu Dazai het korte verhaal 'Schoolmeisje' (Joseito) in het tijdschrift Bungakukai. Het is een uniek werk dat een dag uit het leven van een veertienjarig meisje vastlegt in de vorm van een monoloog, van het moment dat ze 's ochtends wakker wordt tot ze 's avonds in slaap valt. Het bronmateriaal was een echt dagboek dat naar Dazai was gestuurd door een onbekende lezeres, Shizuka Ariake. Dazai verfijnde de schommelingen in het zelfbewustzijn en de pessimistische nuances die kenmerkend zijn voor de adolescentie op zorgvuldige wijze tot literatuur. Het moment waarop ze haar eigen gezicht in de spiegel lelijk vindt, haar blik waarmee ze anderen in de trein observeert, herinneringen aan haar overleden vader, de delicate afstand tot haar moeder — de dag van het meisje verstrijkt rustig zonder bijzondere gebeurtenissen, maar haar innerlijke wereld is voortdurend in beweging en laat een milde pijn achter in het hart van de lezer.

Ten tijde van publicatie was Yasunari Kawabata, de latere winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur, degene die dit werk het hoogst waardeerde. Kawabata merkte op: 'Dit schoolmeisje is lieflijk en buitengewoon charmant. Ze heeft ook iets nobels.' Hij analyseerde Dazai's 'stream of consciousness'-achtige methode niet zozeer als psychologisch, maar als iets dat 'een lyrisch, bijna muzikaal effect sorteert'. Deze lovende kritieken zorgden voor een stormvloed aan opdrachten voor Dazai. 'Schoolmeisje' wordt beschouwd als een hoogtepunt in zijn oeuvre en wordt nog steeds veel gelezen als klassieker in het Japanse taalonderwijs op middelbare scholen en in pocketedities.

De unieke vrouwelijkheid van dit werk blijft makers door de jaren heen fascineren. In 2014 werd voor de gezamenlijke tentoonstelling 'Art History of Beautiful Girls' een animatie geproduceerd door regisseur Shigeyoshi Tsukahara met stemwerk van Mimori Yusa. De film verbeeldde de fantasiewereld van het meisje in de stijl van Katsuji Matsumoto, die populair was onder meisjes in de vroege Showaperiode, en won de Obayashi Nobuhiko Juryprijs op het Sapporo International Short Film Festival. Recentelijk publiceerde Akutagawa-prijswinnaar Rie Kudan de roman 'Schoolgirl', die dit werk als uitgangspunt neemt. Dit kleine meesterwerk over de dag van een meisje blijft zo ook schrijvers in het Reiwa-tijdperk inspireren.