Bijbel (King James)

De King James Version (KJV), ook wel bekend als de Authorized Version (AV), is een van de meest invloedrijke en blijvende Engelse Bijbelvertalingen die ooit zijn gemaakt. In opdracht van James VI en I in 1604 en voor het eerst gepubliceerd in 1611, werd het gedurende eeuwen de dominante Engelse Bijbel en gaf het op diepgaande wijze vorm aan de Engelse literatuur, religie, retorica en cultuur. De KJV wordt vereerd om zijn majestueuze proza, ritmische structuur en ceremoniële waardigheid en blijft een van de meest herkende boeken in de Engelssprekende wereld.

De oorsprong van de King James Version lag in de religieuze spanningen van het Engeland van het begin van de 17e eeuw. Er bestonden al verschillende Engelse Bijbels, waaronder de Geneefse Bijbel, de Bishops' Bible en de Douay-Rheims Bijbel. Deze vertalingen weerspiegelden echter de theologische en politieke verdeeldheid binnen het christendom. De Geneefse Bijbel, bijzonder populair onder puriteinen, bevatte sterk calvinistische kanttekeningen waar koning James een afkeer van had, vooral die welke het koninklijk gezag in twijfel trokken. Tijdens de Hampton Court-conferentie stelde de puriteinse geleerde John Rainolds de creatie van een nieuwe Bijbelvertaling voor die de religieuze praktijk binnen de Kerk van Engeland zou kunnen verenigen. James keurde het idee onmiddellijk goed en zag het als zowel een religieuze als een politieke oplossing.

Het vertaalproject begon officieel in 1604. Ongeveer zevenenveertig geleerden en geestelijken werden verdeeld in zes groepen die werkten in Westminster, Oxford en Cambridge. Elke groep vertaalde toegewezen delen van de Schrift voordat de resultaten gezamenlijk werden beoordeeld om consistentie en nauwkeurigheid te waarborgen. De vertalers vertrouwden voornamelijk op de Hebreeuwse Masoretische tekst voor het Oude Testament en de Griekse Textus Receptus voor het Nieuwe Testament, terwijl ze ook de Latijnse Vulgaat, de Septuagint, rabbijnse commentaren en eerdere Engelse vertalingen raadpleegden. Hoewel de Bishops' Bible diende als de officiële basistekst, putte de uiteindelijke versie zwaar uit eerdere vertalers zoals William Tyndale, wiens bewoordingen op grote schaal bewaard bleven in het voltooide werk.

De voltooide Bijbel werd in 1611 gepubliceerd onder de titel The Holy Bible, Conteyning the Old Testament, and the New. Zoals de meeste protestantse Bijbels uit die tijd, bevatte deze de Apocriefen tussen het Oude en het Nieuwe Testament. Vroege edities verschenen in gotische typografie en vroegmoderne Engelse spelling, en zelfs binnen het eerste jaar ontstonden er twee verschillende drukken, algemeen bekend als de "He Bible" and de "She Bible" vanwege een verschil in bewoording in Ruth 3:15.

De literaire stijl van de King James Version werd een van de bepalende prestaties. De vertalers streefden ernaar een Bijbel te produceren die geschikt was voor openbare voorlezing, en het resultaat was proza met een opmerkelijk ritme, balans en muzikaliteit. De taal vermeed bewust informele hedendaagse idiomen en gaf in plaats daarvan de voorkeur aan verheven en enigszins archaïsch taalgebruik dat autoriteit en duurzaamheid uitstraalde. Voornaamwoorden zoals thou, thee en ye werden behouden om enkelvouds- van meervoudsvormen te onderscheiden, terwijl werkwoorden vaak uitgangen zoals -eth en -est behielden. Zelfs in 1611 raakten veel van deze vormen al uit de mode, maar hun voortgezette gebruik gaf de vertaling een plechtige, ceremoniële kwaliteit.

De KJV weerspiegelde ook de voorkeur van de vertalers voor gelatiniseerde woordenschat en formele retorica. Vergeleken met eerdere Engelse Bijbels, met name de Geneefse Bijbel, maakte het gebruik van technischer, preciezer en verhevener taalgebruik, vaak beïnvloed door de structuur en woordenschat van de Latijnse Vulgaat. Deze stilistische benadering hielp bij het creëren van de majestueuze toon die latere generaties zouden associëren met het Bijbelse Engels zelf.

De invloed van de King James Version op de Engelse taal is onmetelijk. Talloze idiomen en uitdrukkingen vonden rechtstreeks vanuit de pagina's hun weg naar de dagelijkse spraak, waaronder zinnen als "the powers that be," "a thorn in the flesh," "the skin of my teeth," "the writing on the wall," en "fight the good fight." Taalkundige David Crystal schatte dat honderden alledaagse Engelse uitdrukkingen hun oorsprong vonden in de KJV. De formuleringen gaven niet alleen vorm aan het religieuze discours, maar ook aan politieke toespraken, literatuur, filosofie en publieke retorica door de eeuwen heen.

De literaire impact van de vertaling was eveneens enorm. Schrijvers zoals John Milton, William Blake, Herman Melville, Emily Dickinson en T.S. Eliot putten zwaar uit de ritmes, beeldspraak en symboliek ervan. Zelfs moderne seculiere intellectuelen zoals Christopher Hitchens en Richard Dawkins prezen het als een van de grote monumenten van de Engelse literatuur.

Op religieus gebied werd de King James Version de standaardbijbel van de Kerk van Engeland en verspreidde zich later over de hele Engelssprekende protestantse wereld. Het domineerde eeuwenlang de eredienst, preken, het onderwijs, de hymnologie en het devotionele leven. De taal werd onafscheidelijk van het Engelssprekende christendom zelf en gaf vorm aan de manier waarop generaties moraliteit, spiritualiteit, koningschap, geschiedenis en goddelijke autoriteit begrepen.

Tegelijkertijd is de KJV lange tijd het onderwerp geweest van wetenschappelijke kritiek en debat. Omdat de vertalers werkten vóór de ontdekking van veel oude Bijbelse manuscripten, wijken moderne vertalingen er vaak aanzienlijk van af. Manuscripten zoals Codex Sinaiticus en Codex Vaticanus waren in 1611 niet beschikbaar of werden niet algemeen geraadpleegd. Vooruitgang in de Hebreeuwse en Griekse wetenschap heeft moderne vertalers er ook toe gebracht moeilijke passages anders te herinterpreteren.

Sommige beroemde vertaalcontroverses betreffen woorden als het Hebreeuwse re’em, dat in de KJV is vertaald als "unicorn" (eenhoorn). Moderne geleerden interpreteren de term meestal als een verwijzing naar een oeros, hoewel de KJV een langdurige interpretatieve traditie volgde die was overgenomen uit de Septuagint en de Latijnse Vulgaat. Een ander betwist voorbeeld is het "Boek van Jasjer", waarvan sommige geleerden menen dat het beschrijvend vertaald zou moeten worden als "Boek van de Oprechte". Verdedigers van de KJV voeren aan dat veel van dergelijke voorbeelden legitieme vertaaltradities weerspiegelen in plaats van simpele fouten.

In de loop der tijd onderging de tekst zelf herzieningen. Belangrijke redactionele updates verschenen in 1629, 1638, 1762 en vooral de Oxford-editie van 1769, geredigeerd door Benjamin Blayney, die spelling, interpunctie en opmaak standaardiseerde. De meeste moderne drukken van de KJV zijn gebaseerd op deze editie van 1769 in plaats van op de oorspronkelijke tekst uit 1611.

De Apocriefen, die oorspronkelijk in de King James Bijbel waren opgenomen, verdwenen in de loop van de 18e en 19e eeuw geleidelijk uit veel protestantse edities. Bijbelgenootschappen die streefden naar goedkopere massaproductie lieten het gedeelte vaak volledig weg, vooral toen de protestantse houding ten opzichte van de Apocriefen verhardde. Niettemin behandelde de oorspronkelijke editie uit 1611 deze boeken als waardevolle religieuze literatuur, ook al werden ze niet als gelijkwaardig aan de canonieke Schrift beschouwd.

In de moderne tijd zijn nieuwere vertalingen zoals de New International Version, de New Revised Standard Version en de English Standard Version steeds gebruikelijker geworden. Toch blijft de King James Version een enorme invloed behouden. Het blijft vooral gerespecteerd onder traditionele protestantse gemeenschappen, literatuurwetenschappers, historici en aanhangers van de "King James Only"-beweging, die beweert dat de KJV de meest nauwkeurige en goddelijk bewaarde Engelse Bijbel is.

Meer dan vier eeuwen na de publicatie houdt de King James Version stand, niet louter als een religieuze tekst, maar als een van de fundamenten van de Engelse taal zelf. Het proza vestigde een model van plechtigheid, schoonheid en autoriteit dat de Engelssprekende beschaving op elk niveau vormgaf – van kerkelijke liturgie tot poëzie, van politiek tot dagelijkse spraak. Weinig boeken in de geschiedenis hebben zo'n blijvende taalkundige, culturele en spirituele invloed uitgeoefend.