ความสมัครใจในการเป็นทาส (Discours de la servitude volontaire)

Discours de la servitude volontaire หรือที่รู้จักกันในชื่อ 'Le Contr’un' เป็นบทความทางการเมืองที่เขียนขึ้นราวปี ค.ศ. 1548 โดยเอเตียน เดอ ลา โบเอตี ในขณะที่เขาอาจมีอายุเพียง 16 ถึง 18 ปีเท่านั้น ผลงานชิ้นนี้ได้รับการตีพิมพ์บางส่วนในภาษาละตินในปี ค.ศ. 1574 และฉบับสมบูรณ์ในภาษาฝรั่งเศสในปี ค.ศ. 1576 หลังจากผู้เขียนเสียชีวิต แม้จะเป็นงานเขียนที่สั้น แต่เนื้อหาได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในรากฐานสำคัญของปรัชญาการเมืองสมัยใหม่

บทความนี้พยายามตอบคำถามสำคัญที่ว่า เหตุใดคนทั้งมวลจึงยอมสยบต่อคนเพียงคนเดียว แม้ว่าคนผู้นั้นจะเป็นทรราชก็ตาม? ลา โบเอตี แปลกใจว่า 'ทรราชเพียงคนเดียว' สามารถครอบงำคนนับพันได้อย่างไร ทั้งที่ในความเป็นจริงเขามีอำนาจเพียงเท่าที่ผู้ใต้บังคับบัญชายอมมอบให้เท่านั้น ตามความเห็นของเขา ทรราชไม่ได้ดำรงอยู่ได้ด้วยพละกำลังหรือความรุนแรงเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจาก 'ความยินยอม' ของผู้ถูกปกครองเป็นสำคัญ เขาสรุปแนวคิดปฏิวัตินี้ไว้ในประโยคที่มีชื่อเสียงว่า: «เพียงแค่ตัดสินใจว่าจะไม่รับใช้อีกต่อไป แล้วคุณก็จะกลายเป็นอิสระ»

ความแปลกใหม่ของข้อเขียนนี้อยู่ที่การใช้คำที่ขัดแย้งกันอย่าง 'ความสมัครใจในการเป็นทาส' ลา โบเอตี ยืนยันว่ามนุษย์จบลงด้วยการรักความเป็นทาสเพราะพวกเขาคุ้นชินกับมันมาตั้งแต่เกิด ความเคยชินจึงกลายเป็นสาเหตุแรกของการยอมจำนน บุคคลที่เติบโตมาในสังคมที่มีลำดับชั้นจะมองว่าการสยบยอมเป็นเรื่องธรรมชาติ และค่อยๆ ลืมเลือนแม้กระทั่งความปรารถนาในเสรีภาพ การสูญเสียความจำร่วมกันนี้คือสิ่งที่ผู้เขียนเรียกว่า 'โชคร้าย' (malencontre) ซึ่งเป็นรอยแยกทางประวัติศาสตร์ที่ทำให้มนุษยชาติเปลี่ยนจากสภาวะธรรมชาติแห่งเสรีภาพไปสู่สภาวะของการถูกครอบงำ

ลา โบเอตี ยังอธิบายด้วยว่าทรราชรักษาอำนาจไว้ด้วยวิธีการต่างๆ เช่น ความบันเทิง การแสดง รางวัลทางวัตถุ ศาสนา หรือแม้แต่ความเชื่อเรื่องโชคลาง สิ่งล่อใจเหล่านี้ทำหน้าที่เบี่ยงเบนความสนใจของประชาชนออกจากการไตร่ตรองทางการเมือง แต่เคล็ดลับที่แท้จริงของการครอบงำนั้นอยู่ที่ 'ความสมรู้ร่วมคิด' ของประชากรส่วนหนึ่ง ทรราชอาศัยลำดับชั้นของกลุ่มคนที่หวังในสิทธิพิเศษและเกียรติยศ แต่ละคนจะไปกดขี่ผู้อื่นต่อในขณะที่ตนเองก็ยอมสยบต่อผู้ที่อยู่เหนือกว่า จึงเกิดเป็นพีระมิดทางสังคมที่ทุกคนมีส่วนร่วมในการรักษาอำนาจนั้นไว้

เนื้อหาไม่ได้เสนอให้ทำการปฏิวัติด้วยความรุนแรง ลา โบเอตี เชื่อมั่นในรูปแบบของการต่อต้านจากภายในและทางปัญญามากกว่า นั่นคือเสรีภาพจะเกิดใหม่ได้ทันทีที่มนุษย์เลิกยอมจำนนโดยสมัครใจ แนวคิดนี้เป็นแรงบันดาลใจให้แก่ทฤษฎีสมัยใหม่ว่าด้วย 'การดื้อแพ่ง' (civil disobedience) ซึ่งพัฒนาต่อมาโดย เฮนรี เดวิด โธโร หรือ มหาตมะ คานธี

แม้จะได้รับอิทธิพลอย่างลึกซึ้งจากลัทธิมนุษยนิยมในยุคเรเนซองส์ แต่ Discours de la servitude volontaire กลับมีความทันสมัยอย่างน่าอัศจรรย์ โดยได้ส่งอิทธิพลต่อเหล่านักคิดที่หลากหลาย เช่น ฌ็อง-ฌัก รูโซ, ซีมอน เวย์, กิลส์ เดอเลอซ หรือ ปิแอร์ คลาสตร์ แม้ในปัจจุบัน ผลงานชิ้นนี้ยังคงถูกนำมาใช้สะท้อนความคิดเรื่องอำนาจทางการเมือง การแปลกแยกทางสังคม การโฆษณาชวนเชื่อ และแม้แต่การพึ่งพิงเทคโนโลยีดิจิทัลของเรา

ด้วยลีลาการเขียนแบบวาทศิลป์ ความลุ่มลึกทางปรัชญา และพลังในการวิพากษ์วิจารณ์อำนาจ ทำให้ Discours de la servitude volontaire ยังคงเป็นตำราสำคัญของความคิดทางการเมืองตะวันตก และเป็นหนึ่งในแถลงการณ์ฉบับแรกๆ ที่สนับสนุนเสรีภาพส่วนบุคคล