Chu Công Giải Mộng

I. Nguồn gốc và sự diễn biến lịch sử của các phiên bản sách

"Chu Công Giải Mộng" không phải là một tác phẩm đơn nhất ra đời tại một thời điểm hay địa điểm nhất định, mà nó đã trải qua một quá trình diễn biến, thất truyền và tái cấu trúc lâu dài trong dòng chảy lịch sử:

Bản ba quyển thời Tống (Đã thất truyền)

Cuốn sách này được ghi danh sớm nhất trong văn hiến chính thống là trong "Tống Sử - Nghệ Văn Chí", khi đó được ghi chép gồm tổng cộng ba quyển. Đáng tiếc là bản ba quyển được ghi chép chính thức này đã hoàn toàn thất truyền sau thời nhà Nguyên.

Di thư Đôn Hoàng còn sót lại (Bản từ thời Tam Quốc đến đời Đường)

Các nhà khảo cổ học hiện đại đã phát hiện ra những mảnh tàn quyển quý giá của "Chu Công Giải Mộng Thư" trong di thư Đôn Hoàng. Tàn quyển này bao gồm lời tựa, nội dung chính của mười sáu chương đầu và mục lục của chương thứ mười bảy.

Xác định niên đại: Trong lời tựa của tàn quyển, câu chuyện bắt đầu với vị thánh quân cổ đại "Nghiêu", nhưng kết thúc bằng cái chết của Ngô Thủy tổ "Tôn Kiên" thời cuối Hán Tam Quốc. Do đó, giới học thuật suy đoán rằng thời gian hình thành phiên bản này là khoảng thời đại Tam Quốc. Còn niên đại viết thực tế của bản chép tay Đôn Hoàng này được suy đoán là vào thời Đường Ý Tông.

Bản Đôn Hoàng hoàn chỉnh: Trong văn kiện Đôn Hoàng còn lưu giữ một quyển hoàn hảo mang tên "Tân Tập Chu Công Giải Mộng Thư", lời tựa đề cập đến việc "nay soạn lục Chu Công Giải Mộng Thư hơn 20 chương", cho thấy thời gian hình thành của nó muộn hơn bản tàn quyển Tam Quốc nêu trên.

Bản lưu hành phổ biến ngày nay

Bản "Chu Công Giải Mộng" phổ biến mà chúng ta thấy ngày nay trong dân gian, tại các quầy xem bói hoặc trên mạng có sự khác biệt rất lớn về chương mục và nội dung so với tàn quyển Đôn Hoàng nêu trên. Tuy nhiên, bản phổ biến hiện đại vẫn bảo lưu một số bùa chú và logic giải mã cổ đại, cho thấy nó vẫn tồn tại một mức độ huyết mạch nguồn gốc nhất định với các cổ bản thời Đường và thời Tam Quốc.

Sự lồng ghép các sự vật hiện đại

Để bắt kịp thời đại, một số bản "Chu Công Giải Mộng" hiện nay trên cơ sở giữ vững diện mạo truyền thống, đã táo bạo lồng ghép các sự vật mang hơi thở hiện đại như: máy bay, tàu vũ trụ, cầu vượt, rạp chiếu phim, điện thoại di động, máy tính, v.v. Việc giải mã các sự vật hiện đại này không phải là thêu dệt bừa bãi, mà dựa trên các lý luận của học thuyết giải mộng truyền thống như "chiếu lý loại suy" (suy luận theo lý), "thủ tượng tỷ loại" (lấy hình tượng so sánh) để suy dẫn, khiến nó mang tính tiến bộ hơn về mặt thời đại.

II. Mười lăm loại giấc mơ chính

Văn hóa giải mộng lưu truyền trong dân gian chia giấc mơ của con người thành mười lăm phạm trù chi tiết dựa trên nguyên nhân, trạng thái và tính chất điềm báo:

Trực mộng (Mơ thấy sao được vậy): Mơ thấy gì thì thực tế xảy ra nấy, giấc mơ đối ứng trực tiếp với hiện thực.

Tượng mộng (Mơ thấy hình tượng): Giấc mơ đầy tính biểu tượng và ẩn dụ (ví dụ mơ thấy cá biểu tượng cho tài lộc), cần thông qua diễn giải để chuyển ngữ.

Nhân mộng (Mơ do nguyên nhân): Giấc mơ bắt nguồn từ một chấp niệm, nguyên do mạnh mẽ hoặc tâm nguyện chưa thành trong lòng thường ngày.

Tưởng mộng (Mơ do suy nghĩ): Sản phẩm của việc tập trung tư tưởng quá mức, ngày nghĩ gì đêm mơ nấy.

Tinh mộng (Mơ khi tinh thần minh mẫn): Giấc mơ an lành khi tinh thần sảng khoái, khí huyết điều hòa.

Tánh mộng (Mơ do tính cách): Giấc mơ phản ánh bẩm tính, tính cách hoặc khuynh hướng tình cảm của một người.

Nhân mộng (Mơ về con người): Nội dung giấc mơ xoay quanh các mối quan hệ nhân thâm, giao tiếp xã hội hoặc tương tác với người thân bạn bè.

Cảm mộng (Mơ do cảm ứng): Giấc mơ gây ra bởi sự thay đổi khí hậu bên ngoài, âm thanh môi trường hoặc cơ thể bị kích thích ngoại cảnh.

Thời mộng (Mơ theo thời gian): Sự phản ánh của việc thay đổi mùa tiết, thời gian lên tâm sinh lý con người.

Phản mộng (Mơ ngược): Giấc mơ hoàn toàn trái ngược với hiện thực. Ví dụ mơ thấy điềm hung lại được cát tường, mơ thấy điềm lành hiện thực lại trắc trở.

Tá mộng (Mơ mượn vật): Mượn những sự vật không liên quan khác để ám chỉ, ký thác một điềm báo tương lai nào đó.

Ký mộng (Mơ gửi gắm): Điềm lành hay dữ của người khác được gửi gắm trong giấc mơ của mình (như cha mẹ mơ thấy con cái gặp chuyện lớn).

Chuyển mộng (Mơ biến đổi): Giấc mơ có sự đảo ngược lớn, vặn vẹo hoặc biến hóa phi logic trong quá trình diễn ra.

Bệnh mộng (Mơ do bệnh tật): Giấc mơ mang tính sinh lý do cơ thể mắc bệnh, các cơ quan nội tạng mất điều hòa hoặc âm dương không cân bằng.

Quỷ mộng (Mơ về quỷ thần): Mơ thấy quỷ thần, tâm linh, người thân đã khuất hoặc những ác mộng cực độ đáng sợ.

(Một số văn hiến cũng liệt kê riêng những giấc mơ khiến thân tâm vui vẻ, tỉnh dậy tâm trạng sảng khoái là "Mỹ mộng" - Giấc mơ đẹp.)

III. Tại sao lại thác danh "Chu Công"?

Để hiểu tại sao cuốn sách này có tên là "Chu Công Giải Mộng", phải hiểu về nguồn gốc của Chu Công Đán và vị "Thần Mộng":

Nguồn gốc điển tích "Mộng Chu Công"

Chính trị gia Chu Công Đán thời Tây Chu là thần tượng chính trị và đạo đức mà Khổng Tử sùng bái nhất trong đời. Khổng Tử cả đời luôn muốn khôi phục chế độ Lễ Nhạc thời Tây Chu do Chu Công sáng lập.

Đến tuổi già, Khổng Tử thấy thiên hạ loạn lạc cuối thời Xuân Thu, lễ崩nhạc hoại, bản thân lại già yếu không còn sức xoay chuyển tình thế, nên trong sách "Luận Ngữ - Thuật Nhi" đã phát ra tiếng thở dài bi thán:

"Thậm hĩ, ngô suy dã! Cửu hĩ, ngô bất phục mộng kiến Chu Công." (Thật quá lắm, ta đã già yếu rồi! Đã lâu rồi ta không còn mộng thấy Chu Công nữa.)

Chu Công được thần thánh hóa thành "Thần Mộng"

Câu nói này của Khổng Tử vốn là dùng để ẩn dụ cho sự tan vỡ lý tưởng chính trị của mình. Tuy nhiên, sau khi câu nói này lưu truyền vào dân gian, đại chúng đã gắn kết trực tiếp "Chu Công" với "Giấc mơ".

Trong truyền thuyết dân gian, Chu Công dần được thần thánh hóa. Dân gian tin rằng, phàm là trước khi nhân gian xảy ra sự kiện trọng đại hay thay đổi vận mệnh, Chu Công sẽ đến trong giấc mơ của người đó vào ban đêm để báo mộng và chỉ dẫn. Vì vậy, Chu Công được tôn xưng là "Thần Mộng", và cụm từ "Mộng Chu Công" hay "đi gặp Chu Công" cũng trở thành đại từ thay thế cho việc "đi ngủ" trong xã hội người Hoa.

Sau đó, khi biên soạn các loại sách chiêm mộng, dự đoán tương lai, để tăng thêm tính quyền uy và huyền bí cho sách, người ta đã đua nhau thác danh vị "Thần Mộng" Chu Công quen thuộc này, đó chính là nguồn gốc thực sự của cái tên "Chu Công Giải Mộng".