Hồi ký của các bác sĩ

Được xuất bản ngay trước thảm họa Thế chiến II, “Hồi ký của các bác sĩ” vẫn là một trong những minh chứng xã hội đau đớn nhất về Đệ nhị Cộng hòa Ba Lan. Tập hợp đặc biệt gồm mười cuốn nhật ký này, được các bác sĩ từ khắp Ba Lan gửi đến cuộc thi của Cơ quan Bảo hiểm Xã hội vào năm 1939, đã hé lộ một thực tế mà bộ máy tuyên truyền chính thống của nhà nước hiện đại thường muốn phớt lờ — một thế giới của nghèo đói, bệnh tật, mê tín và sự bất lực.

Người khởi xướng cuộc thi là Melchior Wańkowicz, bậc thầy phóng sự Ba Lan, người tin rằng lịch sử thực sự của dân tộc không nằm trong văn phòng của các chính trị gia, mà nằm trong trải nghiệm hàng ngày của những người bình thường. Đó chính là lý do tại sao “Hồi ký của các bác sĩ” ngày nay có sức mạnh lớn hơn nhiều tiểu thuyết — chúng chân thực đến mức tàn nhẫn. Các bác sĩ mô tả những đứa trẻ chết vì đói, những công nhân ngủ hàng chục người trong một căn phòng, những phụ nữ sinh con không có sự hỗ trợ y tế và những người nông dân tin vào thầy lang hơn là khoa học.

Đoạn gây sốc nhất của cuốn sách vẫn là nhật ký của bác sĩ Zofia Karaś, người đã giành giải nhất. Lời kể của bà gợi nhớ đến văn học xã hội của Stefan Żeromski và trực tiếp gợi lại hình ảnh bác sĩ Judym trong tác phẩm “Những người không cửa không nhà”. Karaś không chỉ viết về bệnh tật của cơ thể, mà về căn bệnh của toàn xã hội — cái nghèo truyền kiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. Trong một đoạn đau xót nhất, bà mô tả một bác sĩ đứng trước lựa chọn bất khả thi: “Bác sĩ phải làm gì khi bệnh nhân không có bảo hiểm và không có tiền?”

Chính khía cạnh nhân văn này đã khiến cuốn sách trở lại với các cuộc thảo luận công khai sau nhiều năm. Ngày nay, “Hồi ký của các bác sĩ” thường được trích dẫn trong các cuộc thảo luận về khủng hoảng y tế, sự kiệt sức nghề nghiệp của bác sĩ và bất bình đẳng xã hội. Các nhà sử học y khoa coi đây là một trong những tài liệu quan trọng nhất mô tả sự ra đời của hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện đại ở Ba Lan. Các phóng viên và nhà văn xã hội — từ Hanna Krall đến Mariusz Szczygieł — đã nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của dòng văn học nhân chứng mà cội nguồn bắt nguồn từ chính những ấn bản như thế này.

Mặc dù cuốn sách chưa có bản chuyển thể điện ảnh lớn, nhưng tinh thần của nó đã thấm sâu vào văn hóa chủ nghĩa hiện thực xã hội Ba Lan. Tiếng vang của “Hồi ký của các bác sĩ” có thể tìm thấy trong các bộ phim của Andrzej Wajda, cũng như trong các phóng sự sau này về vùng nông thôn và hệ thống y tế Ba Lan. Nhiều bác sĩ hiện đại thừa nhận rằng việc đọc cuốn sách này vẫn gây xúc động hơn bất kỳ cuốn sách giáo khoa nào về đạo đức y khoa.

Giáo sư lịch sử y học Tadeusz Brzeziński đã gọi “Hồi ký của các bác sĩ” là “lương tâm của nền y học Ba Lan giữa hai cuộc thế chiến”. Trong khi đó, Melchior Wańkowicz viết rằng giá trị thực sự của những hồi ức này nằm ở chỗ chúng “không phải là văn chương được viết để gây hiệu ứng, mà là cuộc đời được ghi lại do sự thôi thúc tất yếu”.

Ngày nay, “Hồi ký của các bác sĩ” được đọc không chỉ như một tài liệu lịch sử, mà còn là một câu chuyện phổ quát về giới hạn của sự đoàn kết con người. Đây là cuốn sách cho thấy y học không bao giờ chỉ đơn thuần là chữa bệnh — nó liên quan đến toàn bộ xã hội.