Laozi

《Laozi》, in latere generaties algemeen vereerd als de 《Tao Te Ching》, 《Te Tao Ching》 of 《Beoefening van de Weg en de Kracht》, is de centrale klassieker van de taoïstische school uit de Chinese pre-Qin-periode.

Dit werk van slechts ongeveer vijfduizend woorden bekleedt een superieure positie in de Chinese geschiedenis van de filosofie, politicologie, filosofische poëzie en cultuur. Het is een monumentaal werk van vóór de opsplitsing van de diverse filosofische scholen in het oude China, en een zeldzaam bespiegelend geschrift over de 'ontologie van het universum' in het oosterse denken. Volgens de statistieken is het na de christelijke Bijbel de meest vertaalde en meest verspreide filosofische cultuurklassieker in de wereldgeschiedenis.

I. Kernbegrippen: Wu (Niets), Tao (de Weg), Te (Deugd/Kracht)

Het filosofische systeem van de 《Laozi》 is geweven uit drie kernconcepten: 'Tao', 'Wu' en 'Te':

De ontologie van het universum — 'Tao':

Laozi gelooft dat 'Tao' de essentie van het universum en de bron van alle dingen is. Het bestond vóór hemel en aarde, is ontastbaar en kan niet nauwkeurig met woorden worden beschreven ('De Weg die besproken kan worden, is niet de eeuwige Weg; de Naam die genoemd kan worden, is niet de eeuwige Naam'). Het is de oorsprong van alle dingen, voortdurend in beweging zonder ophouden ('De Tao baarde de Eén, de Eén baarde de Twee, de Twee baarde de Drie, de Drie baarde de tienduizend dingen').

Het begin van alle dingen — 'Wu' (Niets) en 'You' (Zijn):

Laozi stelt: 'De tienduizend dingen in de wereld worden geboren uit het Zijn, en het Zijn wordt geboren uit het Niets.' De staat voordat het universum werd gevormd en de dingen bestonden, wordt 'Wu' genoemd; de staat waarin hemel en aarde zich openden en het universum vormden, wordt 'You' genoemd. Beiden zijn tegenpolen die een eenheid vormen en elkaar aanvullen.

Natuurlijke wetten — 'Te' en 'Tao volgt de Natuur':

'Te' is de concrete manifestatie van 'Tao' in alle dingen. Als onderdeel van de natuur moet de mens de wetten van de natuur volgen: 'De mens volgt de aarde, de aarde volgt de hemel, de hemel volgt de Tao, en de Tao volgt de Natuur (Ziran)'.

II. Levensleer en Waarden: Zachtheid, Niet-streven, Soberheid

Laozi vertaalde zijn observaties van de universele wetten naar een methodologie voor de menselijke existentie:

Zachtheid bewaren (zacht overwint hard):

Laozi gebruikt graag 'water' en de 'zuigeling' als metaforen. Water is het zachtste en zwakste ter wereld, maar kan de hardste rotsen doordringen ('Niets ter wereld is zachter of zwakker dan water, maar om het harde en sterke aan te vallen, is er niets dat het overtreft'). Hij propageert dat 'het zwakke het instrument van de Tao is', en adviseert mensen om nederig en zachtmoedig te blijven om zichzelf te beschermen.

Achteraan blijven en niet strijden:

Laozi bezit drie schatten: 'mededogen, soberheid en niet de eerste van de wereld durven zijn'. Hij gelooft dat wie weet hoe hij moet toegeven en niet strijdt om de voorgrond, zichzelf juist kan behouden en verder komt ('Juist omdat hij niet strijdt, kan niemand ter wereld met hem strijden', 'De wijze plaatst zichzelf achteraan en bevindt zich vooraan; hij cijfert zichzelf weg en blijft behouden').

Tevredenheid en matiging:

Hebzucht en ontevredenheid zijn de bron van onheil. Laozi pleit voor 'eenvoud en soberheid, weinig begeerten', gelovend dat de jacht naar zintuiglijk genot de geest verdooft. Alleen door te weten wanneer het genoeg is, kan men langdurig welzijn genieten ('Wie weet wat genoeg is, wordt niet vernederd; wie weet wanneer te stoppen, loopt geen gevaar; zo kan men lang standhouden').

III. Politieke visie: Wu Wei (Niet-handelen) en de Kleine Staat

Hoewel de 《Laozi》 vol staat met mystieke filosofie, is het uiteindelijke doel van veel verhandelingen de politiek; het is een 'kunst van het regeren' geschreven voor de heerser:

Wu Wei (Niet-handelen):

'Wu Wei' betekent niet passiviteit, maar het subjectief verwijderen van de egoïstische verlangens en vooroordelen van de heerser. Het keert zich tegen kunstgrepen, strenge wetten of overmatige bemoeienis, zodat de samenleving en het volk harmonieus kunnen functioneren volgens hun natuurlijke wetten. Dit is 'handelen door niet-handelen, dan is er niets dat niet bestuurd wordt'.

De maat van het besturen:

Een beroemd citaat uit het boek luidt: 'Het besturen van een groot land is als het bakken van een kleine vis' – dit betekent dat men een groot land niet voortdurend moet omroeren of lastigvallen, anders valt het uiteen. De overheid moet de inmenging in de samenleving minimaliseren.

Kleine staat, weinig inwoners:

Laozi's ideaalbeeld van de samenleving. Hij pleitte voor kleine landen met een geringe bevolking, waar mensen een eenvoudig en stabiel leven leiden. Buurlanden zouden 'elkaars honden en hanen kunnen horen, maar de mensen zouden tot hun dood niet bij elkaar op bezoek gaan', om onnodige oorlogen en kwaadaardige concurrentie te voorkomen.

IV. Literaire kenmerken: Een model van filosofie en poëzie

De 《Laozi》 is uniek onder de vroege Chinese prozaschriften:

Ritmisch en rijmend: Het doorbreekt het kader van proza; het hele boek gebruikt veel rijm en combineert de kenmerken van filosofische teksten met poëtisch proza. De taal is beknopt, krachtig en ritmisch, wat in de oudheid hielp bij het memoriseren.

Parallelle structuren: Bijvoorbeeld 'Zijn en Niet-zijn brengen elkaar voort, moeilijk en makkelijk vullen elkaar aan, lang en kort definiëren elkaar', de structuur is uiterst rigoureus.

Beknopt maar rijk aan betekenis, visuele metaforen: Het boek bevat zelden lange verhandelingen of dialogen, maar presenteert principes via korte, krachtige aforismen. Het maakt veelvuldig gebruik van alledaagse beelden zoals 'water, de zuigeling, de strooien hond, rivieren en zeeën' om abstracte filosofie te transformeren in concrete poëtische schoonheid.

V. Versies en verspreiding

Vanwege de ouderdom zijn er door de eeuwen heen complexe versies van de 《Laozi》 ontstaan, die grofweg kunnen worden verdeeld in de opgegraven 'bamboe- en zijdeversies' en de overgeleverde 'gangbare versies':

1. Opgegraven oude teksten (de historische oorsprong)

Guodian-bamboeversie (Midden-Strijdende Staten, ca. eind 4e eeuw v.Chr.): In 1993 opgegraven in Hubei, dit is de oudst bekende versie. De omvang is slechts twee vijfde van de gangbare versie en bevat geen sterke kritiek op confucianistische waarden, wat bewijst dat taoïsme en confucianisme oorspronkelijk niet volledig tegenover elkaar stonden.

Mawangdui-zijdeversie (Eind Qin, begin Han): Opgegraven in 1973. Het belangrijkste kenmerk is dat de 〈Te-sectie〉 voorafgaat aan de 〈Tao-sectie〉, daarom geloven veel geleerden dat het boek oorspronkelijk de 《Te Tao Ching》 heette.

Beida-bamboeversie (2e eeuw v.Chr.): In 2009 verworven door de Universiteit van Peking, dit is de meest complete oude bamboetekst uit de Westelijke Han-dynastie.

2. Overgeleverde gangbare versies (indeling in 81 hoofdstukken)

De structuur van 81 hoofdstukken (37 hoofdstukken Tao, 44 hoofdstukken Te) die we vandaag kennen, is afkomstig van Liu Xiang uit de Westelijke Han-dynastie. De twee meest invloedrijke commentaren zijn:

Wang Bi's 'Commentaar op de Laozi Tao Te Ching': Geschreven door de filosoof Wang Bi uit de periode van de Drie Koninkrijken; dit is de tekst die in de academische wereld het meest gewaardeerd en gebruikt wordt.

Heshang Gong's 'Laozi Zhangju': Ontstaan tussen de Han- en Wei-dynastie, zeer gewaardeerd door taoïstische beoefenaars en de volkscultuur.

VI. Latere invloed en internationale waardering

Binnenlandse invloed:

Het denken van Laozi beïnvloedde Zhuangzi, Yang Zhu en Liezi diep, wat leidde tot de ontwikkeling van de taoïstische school. De 'Regering van Wen en Jing' aan het begin van de Westelijke Han-dynastie was een model van Laozi's 'Huang-Lao' bestuur. De mystieke filosofie van de Wei- en Jin-periodes, de verheffing van het taoïsme tot staatsreligie in de Tang-dynastie, en zelfs de 'sinificatie' van het boeddhisme (zoals het ontstaan van Zen) kunnen niet los worden gezien van de voedingsbodem van de 《Laozi》.

Internationale en hedendaagse waardering:

Westerse academische wereld: Veel moderne westerse wetenschappers en filosofen hebben grote bewondering voor het werk. Natuurkundigen zoals Hideki Yukawa en Einstein (van wie wordt gezegd dat hij een Duitse vertaling in zijn kast had staan) bestudeerden Laozi.

Ecologie en economie: Moderne milieuactivisten prijzen de 《Laozi》 om de 'meest perfecte ecologische wijsheid' ter wereld; libertaire economen (zoals Murray Rothbard) menen dat Laozi's 'Wu Wei' overeenkomt met de 'spontane orde' (beperkte overheid, laissez-faire) in de moderne economie.

Met slechts vijfduizend uiterst verfijnde woorden heeft de 《Laozi》 een tijdloos raamwerk van wijsheid opgebouwd. Of het nu gaat om politieke strategie, een gids voor lichamelijk en geestelijk welzijn, of als hoogste leidraad voor de levensfilosofie, het verdient de titel 'Koning van alle klassiekers' in de oosterse beschaving.