Dziady (วันปล่อยผี)

Dziady เป็นชุดบทละครโดย Adam Mickiewicz ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในผลงานที่สำคัญที่สุดของลัทธิโรแมนติกในโปแลนด์ ผลงานชิ้นนี้ถูกสร้างขึ้นเป็นระยะๆ ระหว่างปี 1820–1832 มีลักษณะเป็นตอนๆ และมีหลายชั้นเชิง โดยผสมผสานองค์ประกอบของคติชนวิทยา ความเชื่อเรื่องลี้ลับ ดราม่าเชิงจิตวิทยา และปรัชญาประวัติศาสตร์

ลักษณะทั่วไป

“Dziady” อ้างอิงจากพิธีกรรมโบราณของชาวสลาฟในการเรียกวิญญาณของผู้ล่วงลับ Mickiewicz ใช้พิธีกรรมนี้เป็นจุดเริ่มต้นในการสะท้อนถึงศีลธรรม ความผิด การลงโทษ และความสัมพันธ์ระหว่างโลกของคนเป็นและคนตาย

ชุดบทละครนี้ไม่ได้เป็นเรื่องราวที่ต่อเนื่องกันเพียงเรื่องเดียว แต่ประกอบด้วยหลายส่วนที่มีหัวข้อและโทนเรื่องที่แตกต่างกัน ทว่าเชื่อมโยงกันด้วยวิสัยทัศน์ร่วมกันเกี่ยวกับโลกวิญญาณและปัญหาความทุกข์ระทมของมนุษย์

ส่วนที่สำคัญที่สุดและเนื้อหา

ส่วนที่ II นำเสนอพิธีกรรม Dziady ซึ่งมีการเรียกวิญญาณของผู้ตาย วิญญาณแต่ละดวงเป็นสัญลักษณ์ของความจริงทางศีลธรรมที่แตกต่างกัน เช่น การขาดความเห็นอกเห็นใจ ความเห็นแก่ตัว หรือความไร้เดียงสา ผลงานชิ้นนี้เน้นย้ำถึงแนวคิดที่ว่ามนุษย์จะได้รับผลกรรมจากการกระทำของตนหลังความตาย

ส่วนที่ IV มุ่งเน้นไปที่ชะตากรรมของ Gustav ชายคนรักตามแบบฉบับโรแมนติกที่ทนทุกข์จากความรักที่ไม่สมหวัง บทพูดคนเดียวของเขาแสดงให้เห็นถึงความขัดแย้งระหว่างอารมณ์และเหตุผล นำไปสู่โศกนาฏกรรมของปัจเจกบุคคลที่ไม่สามารถหาความหมายของชีวิตนอกเหนือจากความรักได้

ส่วนที่ III เป็นส่วนที่ซับซ้อนที่สุดและมีลักษณะทางการเมืองและลี้ลับ นำเสนอการกดขี่ของซาร์ต่อเยาวชนโปแลนด์และชะตากรรมของนักโทษการเมือง ตัวละครหลักคือ Konrad กวีและผู้ขบถ ผู้ซึ่งในบท “Wielka Improwizacja” (การด้นสดครั้งยิ่งใหญ่) ได้ขบถต่อพระเจ้าเพื่อเรียกร้องอำนาจเหนือชะตากรรมของชาติ ในขณะเดียวกันก็ได้ปรากฏวิสัยทัศน์แบบเมสสิยาห์ (Messianism) ที่แสดงให้เห็นว่าโปแลนด์เป็นชาติที่ถูกเลือก ซึ่งจะต้องทนทุกข์เพื่อไถ่บาปให้แก่ชาติอื่นๆ

ส่วนที่ I มีลักษณะเป็นตอนๆ และมีความต่อเนื่องน้อยกว่า ประกอบด้วยการทดลองช่วงแรกๆ ของ Mickiewicz เกี่ยวกับรูปแบบของบทละครแนวโรแมนติก

ความสำคัญของผลงาน

“Dziady” ผสมผสานสิ่งต่างๆ ต่อไปนี้ไว้ด้วยกัน:

• ประเพณีพื้นบ้านและพิธีกรรม
• ดราม่าทางจิตวิทยาและอภิปรัชญา
• การสะท้อนความคิดทางการเมืองและระดับชาติ
• แนวคิดเรื่องการเป็นผู้ไถ่บาป (Messianism)

ผลงานของ Mickiewicz กลายเป็นหนึ่งในรากฐานของลัทธิโรแมนติกในโปแลนด์และเป็นข้อความสำคัญของวัฒนธรรมประจำชาติ ซึ่งมีอิทธิพลต่อวรรณกรรม ละครเวที ตลอดจนความคิดเกี่ยวกับประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ของโปแลนด์ในยุคต่อมา